VERKLARING: BEVORDERING VAN DEMOKRASIE – KONSTITUSIONELE HOF-BESLISSING IN OVK-SAAK
Die Sentrum vir Grondwetlike Regte verwelkom die Konstitusionele Hof (die Hof) se beslissing in Electoral Commission v Mhlope and Others, wat vandag gelewer is en waarin die belangrikheid van vry en regverdige verskiesings vir Suid-Afrika beklemtoon word.
Die saak het ontstaan toe die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) geappelleer het teen die beslissing van die Verkiesingshof om tussenverkiesings in Tlokwe uit te stel weens onreëlmatighede betreffende name op die kiesersrol. Die Verkiesingshof het beslis dat die toelating van verkiesings terwyl 4000 name op die kiesersrol nie adresse het nie, sal beteken dat die daaropvolgende verkiesings nie vry en regverdig sal wees nie, in direkte teenstryd met artikel 19 van die Grondwet, wat bepaal dat elke Suid-Afrikaanse volwassene die reg op vry, regverdige en gereelde verkiesings het.
Die Nasionale Vergadering het die Onteieningswetsontwerp aanvaar en indien die President dit bekragtig, sal Suid-Afrika ‘n nuwe Onteieningswet hê.
Die Suid-Gautengse Hoë Hof het vandag die klasaksie betreffende voormalige werknemers van mynmaatskappye gesertifiseer. Dit beteken dat voormalige goudmyners en hul families goudmynmaatskappye gesamentlik kan dagvaar om skadevergoeding nadat hulle silikose en tuberkulose opgedoen het toe hulle die mineraal as deel van hul indiensnemingspligte opgedoen het.
Die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR), gebaseer in Kaapstad, verlang die dienste van ‘n Regsbeampte. Die Regsbeampte sal aan die Direkteur van die SGR verslag doen en sal vir die volgende pligte verantwoordelik wees:
Die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR) verwelkom die beslissing van die Hoë Hof in Pretoria (die Hoë Hof) in Democratic Alliance v Acting NDPP and Others. ‘n Volbank van die Hoë Hof het beslis dat ‘n besluit wat in 2009 geneem is deur die destydse waarnemende Nasionale Direkteur van Openbare Vervolgings, Mokotedi Mpshe, om 783 klagte teen die President, mnr Zuma, te laat vaar, irrasioneel was en hersien en tersyde gestel moet word. Die klagte hou verband met die Wapentransaksie, waarin sy finansiële adviseur, mnr Schabir Shaik, skuldig bevind is en tot 15 jaar gevangenisstraf gevonnis is.
Op 27 April vier Suid-Afrikaners Vryheidsdag, om die dag te gedenk waarop Suid-Afrika se eerste veelparty-demokratiese verkiesings plaasgevind het. Terwyl die belangrikheid van politieke regte nie onderbeklemtoon kan word nie, beteken vryheid ook die regte van individue om nie struikelblokke die hoof te moet bied betreffende moontlike keuses en aktiwiteite nie. Met ander woorde, die vermoë om jou volle potensiaal te verwesenlik.
Dit is tyd dat die Wet op Kommissies gewysig word ten einde groter betekenis aan grondwetlike waardes te heg. Die Grondwet stel die President, asook provinsiale premiers, in staat om kommissies van ondersoek in te stel. Hierdie gesag om kommissies van ondersoek in te stel kan verder gedelegeer word ten einde ministeriële kommissies, asook ander Kommissies op plaaslike vlak toe te laat.
In Maart 2010 het die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR), in ooreenstemming met sy missie om die Grondwet te handhaaf en te beskerm, ‘n klag by die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie (SAMRK) namens mnr Chumani Maxwele ingedien. Die SAMRK het ‘n grondwetlike mandaat om menseregte in Suid-Afrika te beskerm, bevorder en te monitor. Die SAMRK word voorts deur die Wet op die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie bemagtig om die handhawing van menseregte in die land te ondersoek en daaroor verslag te doen, en om stappe te doen om die toepaslike regstellings te verseker waar menseregte geskend is. Die klagte hou verband met die aanranding van mnr Maxwele deur lede van die President se Spesiale Beskermingseenheid, en sodoende die skending van sy grondwetlike regte. Die President se Spesiale Beskermingseenheid het mnr Maxwele daarvan beskuldig dat hy ‘n onwelvoeglike teken na die President se konvooi gemaak het toe dit in Kaapstad verby hom gery het. Gevolglik het dieselfde Eenheid hom in hegtenis geneem en hom in een van die voertuie gegooi, waarna hy vasgebind en geblinddoek is met ‘n swart sak. Hy is oornag aangehou en ondervra, terwyl hy die hele tyd ontken het dat hy die vermelde teken gebaar gemaak het.
Tydens ‘n mediakonferensie na afloop van die Konstitusionele Hof se historiese beslissing, waarin dit bevind het dat die Openbare Beskermer se verslag oor die opgraderings aan president Zuma se privaatwoning in Nkandla bindend op hom was en dat hy gevolglik verplig is om die geld met betrekking tot opgraderings wat nie met sekuriteit verband hou nie, terug te betaal, het Thuli Madonsela daarop gewys dat in plaas daarvan om dit te vier, sy slegs gelukkig sal wees wanneer die Valke en die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) hul ondersoek na haar sal staak. Alhoewel die twee staatsagentskappe dit ontken, kan dit aangevoer word dat sy nie sodanige verklaring sonder geldige gronde sou gemaak het nie.