ARTIKEL: WAT HET DIE AFGELOPE 24 JAAR MET GRONDHERVORMING VERKEERD GEGAAN?

Daar is ‘n algemene siening onder sommige Suid-Afrikaners dat na 24 jaar van demokrasie, minder as 10% van grond in Suid-Afrika aan die meerderheid van die bevolking behoort. Iemand het die storie begin versprei dat die grootste probleem met die stadige pas van grondhervorming by die beginsel van ‘gewillige verkoper en gewillige verkoper’ lê – en dat dit in die Grondwet staan (wat onwaar is). Hiermee saam is die tweede grootste struikelblok beskryf as die “billike vergoeding” vir grond, wat wel in artikel 25 van die Grondwet voorgeskryf word. En daar het die oproep vir onteiening sonder vergoeding (OSV) ontstaan en momentum begin kry. Verander artikel 25 van die Grondwet, begin grond sonder enige vergoeding teruggee en die “oersonde” sal sommer tjop-tjop verdwyn!
Maar wat het werklik verkeerd gegaan? Wie moet die skuld kry? Is dit die grondbesitters wat halsstarrig aan hulle (vir sommige gesteelde) grond vasklou? Is dit die eiendomsagente en tussengangers? Artikel 25(5) vereis dat die staat “redelike wetgewende en ander maatreëls (moet) tref om, binne sy beskikbare middele, toestande te skep wat burgers in staat stel om op ʼn billike grondslag toegang tot grond te verkry”. Verder bepaal artikel 25(8): “Geen bepaling van hierdie artikel verhinder die staat om wetgewende en ander maatreëls te tref om grond-, water- en verbandhoudende hervorming te bewerkstellig ten einde die gevolge van rassediskriminasie van die verlede reg te stel nie”. Grondhervorming is dus volgens die Grondwet die staat se verantwoordelikheid.







