Op 20 Junie word Wêrelddag vir Vlugtelinge internasionaal waargeneem. Hierdie dag word toegewy aan die herdenking van die krag, moed en veerkragtigheid van miljoene vlugtelinge wat gedwing word om van hul lande van herkoms te vlug van dreigemente van vervolging, konflik en geweld. Die tema van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Vlugtelinge (UNHCR) is vanjaar “With Refugees”, ‘n veldtog wat die burgerlike samelewing en regerings aanmoedig om op te tree om toegang tot onderwys, veilige skuiling en werksgeleenthede aan vlugtelinge te bied.

Volgens die UNHCR se Mid-Year Trends 2018 -verslag het Suid-Afrika 89 285 vlugtelinge en 184 200 asielsoekers in 2018 gehuisves. Vlugtelinge is individue wat asielstatus en beskerming deur die staat ontvang het, terwyl asielsoekers erkenning en beskerming versoek as vlugtelinge, maar aansoeke word steeds oorweeg. Die beperkte gronde vir die toekenning van vlugtelingstatus aan asielsoekers word bepaal ingevolge die Wet op Vlugtelinge van 1998 (die Wet op Vlugtelinge), terwyl die Immigrasiewet van 2002 die beweging van vreemdelinge in die land reguleer wat besoek wil aflê of hier bly. Ongelukkig is die asielproses in die verlede deur korrupsie geteister. Ekonomiese immigrante wat ‘n beter werksklimaat soek, het probeer om toegang te verkry via die asielproses.

Vandag, 4 Junie 2019, hoor die Pretoriase Hoë Hof ‘n kritiese en lang verwagte grondwetlike uitdaging aan betreffende die Regulasie van die Wet op die Onderskepping van Kommunikasie en Voorsiening van Kommunikasieverwante Inligting van 2002 (RICA) in Amabhungane Centre for Investigative Journalism NPC and Another v the Minister of Justice and Correctional Services and Others.

Vir die gewone man op straat is RICA sinoniem met die vervelige proses van SIM-kaartregistrasie en die lys van persoonlike inligting wat ‘n mens aan ‘n diensverskaffer moet voorsien. Baie is egter nie bewus daarvan dat hierdie Wet ook die onderskepping van kommunikasie, soos oproepe en e-posse (en “kommunikasieverwante inligting”, ook bekend as metadata), deur sekere staatsagente reguleer nie. Hierdie aspek van RICA lê aan die kern van die grondwetlike uitdaging.

Ná ‘n hoogs betwiste nasionale en provinsiale verkiesing moet vrae gevra word oor waarom dit blyk of slegs 65.99% van die geregistreerde kiesers gestem het, vergeleke met 89.3% in 1999. Daar kan heelwat faktore wees wat bydra tot hierdie lae opkoms, soos kiesers se ontnugtering na staatskaping, korrupsie, gebrek aan aanspreeklikheid en ‘n slegte ekonomie. Daar is egter ander moontlike verduidelikings: dit mag wees dat kiesers nie voel dat hulle behoorlik verteenwoordig word deur die mense wat in die Parlement is nie; en dat die Parlement eenvoudig ‘n rubberstempel in die hande van die Uitvoerende Raad geword het.

Die werklike probleem is moontlik die gebrek aan ‘n behoorlike verhouding tussen kiesers en hul verteenwoordigers in die Parlement – waarvan die kern moontlik lê in ons kiesstelsel.

DIE GRONDWET IN AKSIE

Sluit by ons aan vir die eerste in ‘n reeks ontbytbesprekings vir 2019, aangebied deur die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR) en die Konrad Adenauer-stigting (KAS).

Onderwerp:  Post Verkiesings 2019 – Ons Weg Terug Na ‘n Grondwetlike Demokrasie
Ontleding van kritieke hervormings nodig, potensiële kabinetsaanstellings, prioriteite vir die 6de demokratiese parlement en die bestuur van die verwagtinge van die burgers

Wêreldpersvryheidsdag word jaarliks ​​op 3 Mei herdenk om die fundamentele beginsels van persvryheid te beklemtoon, die media te beskerm teen aanvalle op sy onafhanklikheid, om die stand van persvryheid regoor die wêreld te evalueer en hulde te bring aan joernaliste wat hul lewens verloor het in die terwyl hulle aan diens was en moedig onveilige digitale en fisiese ruimtes ter wille van die waarheid te betree.

Die Verenigde Nasies se Opvoedkundige, Wetenskaplike en Kulturele Organisasie (UNESCO) het hierdie jaar se tema as “Media vir Demokrasie: Joernalistiek en Verkiesings in Tye van Disinformasie” identifiseer. Hierdie tema kan nie meer gepas wees nie, aangesien talle demokrasieë, insluitend Suid-Afrika, gereed maak vir verkiesingseisoen. Vir die meerderheid van die kiesers regoor die wêreld bly die pers die enigste bron van inligting oor die politieke partye wat verkiesings betwis. Van die individue wat verkies wil word, tot die partye se manifeste, wat beloftes en versekerings bevat in ruil vir stemme op stemdag. Die oordeelkundige en bevoorregte kieser het die toerusting om die beskikbare inligting te ontleed en ingeligte besluite te neem.

Volgens ‘n verklaring van die presidensie op 26 April 2019 het die President op 25 April advokate Nomgcobo Jiba en Lawrence Mrwebi in kennis gestel dat hulle onderskeidelik van hul pos as Adjunk-nasionale Direkteur van Openbare Vervolging (ANDOV) en Spesiale Direkteur van Openbare Vervolging onthef word. Die besluit volg dus die aanbevelings van die Mokgoro-kommissie van Ondersoek na die fiksheid van die twee advokate om senior posisies binne die Kantoor van die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) te vervul.

In ooreenstemming met artikel 12 van die Wet op die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG), moes die President binne ses maande vanaf die tyd waarop hy die voorlopige skorsing aangekondig het (in afwagting van die ondersoek na hul geskiktheid om ampte binne die NVG te beklee) besluit of hulle moes verwyder word.

SPEAKER OF THE NATIONAL ASSEMBLY AND ANOTHER V LAND ACCESS MOVEMENT OF SOUTH AFRICA AND OTHERS 

Op 19 Oktober 2019 het die Konstitusionele Hof uitspraak gelewer in Speaker of the National Assembly and Another v Land Access Movement of South Africa and Others (LAMOSA 2). Die aangeleentheid was ‘n aansoek deur die Speaker van die Nasionale Vergadering (NV) en die Voorsitter van die Nasionale Raad van Provinsies (NRVP) vir die verlenging van ‘n interdik wat deur dieselfde hof in Land Access Movement of South Africa v Chairperson, National Council of Provinces (LAMOSA 1) toegestaan is.

In 2010 het die Konstitusionele Hof in die saak van Glenister v die President van die Republiek van Suid-Afrika bevind dat artikel 7(2) van die Grondwet die Staat verplig om doeltreffende maatreëls vir die stryd teen korrupsie te implementeer. Alhoewel dit nie eksplisiet in die Grondwet gestel word nie, belemmer korrupsie die Staat se vermoë om die regte in die Handves van Regte te respekteer, beskerm, bevorder en vervul; ‘n aspek wat veral nodig is om positiewe sosio-ekonomiese regte te verwesenlik.

Die missie om korrupsie teen te werk word deur die Zondo-kommissie van Ondersoek na Staatskaping (die Kommissie) ondersoek. Die doel is om ‘n ondersoek te doen, bevindinge te maak, verslag te doen en aanbevelings te maak rakende Staatskaping, soos in die Kommissie se verwysingsraamwerk vermeld word.