SGR SE WERKSKADUPROGRAM – JULIE 2019 

Sedert 2016 bied die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR) ‘n program aan vir werkskadugeleenthede, gerig op hoërskoolleerders wat die geleentheid soek om die regsberoep te ervaar. Die program word aangebied in samewerking met een van die SGR se jarelange vennote, Salesian Life Choices. Die studente kom uit agtergeblewe agtergronde, maar is nog steeds van die beste presteerders in hul onderskeie skole. Die Leaders Quest-program by Salesians Life Choices is daarop gemik om die leerders tutordienste, loopbaanvoorligting, leierskapswerkswinkels en meer te bied.

Die Konstitusionele Hof (die Hof) het vandag uitspraak gelewer in die saak van die Algemene Balieraad van Suid-Afrika v Jiba en Andere. Die hof het die Algemene Balieraad se aansoek om verlof tot appèl teen die uitspraak van die Appèlhof van die hand gewys, wat bevind het dat Jiba en Mrwebi nie van die rol van advokate geskrap moet word nie.

Jiba en Mrwebi is aanvanklik in September 2016 van die rol van advokate geskrap, nadat die Hoë Hof in Pretoria (die Hoë Hof) met die Algemene Balieraad saamgestem het dat hulle nie geskik of gepas is om advokate te wees nie. Artikel 7(2) van die Wet op Toelating van Advokate bepaal dat ‘n advokaat van die rol van Advokate geskrap kan word as die Hoë Hof oortuig is dat hy of sy nie ‘n geskikte en gepaste persoon is om voort te gaan om as advokaat te praktiseer nie. Die saak is gebaseer op die wyse waarop die twee in 2011 onder meer die aanklag teen die voormalige hoof van misdaadintelligensie, Richard Mdluli, hanteer het. Die Hoë Hof was krities oor die twee se optrede in verband met die verrigtinge. Verder het die Hoë Hof bevind dat Jiba en Mrwebi in hul beëdigde verklarings gelieg het en dat hulle inligting onderdruk het met die opset om die Hoë Hof te mislei.

Op 20 Junie word Wêrelddag vir Vlugtelinge internasionaal waargeneem. Hierdie dag word toegewy aan die herdenking van die krag, moed en veerkragtigheid van miljoene vlugtelinge wat gedwing word om van hul lande van herkoms te vlug van dreigemente van vervolging, konflik en geweld. Die tema van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Vlugtelinge (UNHCR) is vanjaar “With Refugees”, ‘n veldtog wat die burgerlike samelewing en regerings aanmoedig om op te tree om toegang tot onderwys, veilige skuiling en werksgeleenthede aan vlugtelinge te bied.

Volgens die UNHCR se Mid-Year Trends 2018 -verslag het Suid-Afrika 89 285 vlugtelinge en 184 200 asielsoekers in 2018 gehuisves. Vlugtelinge is individue wat asielstatus en beskerming deur die staat ontvang het, terwyl asielsoekers erkenning en beskerming versoek as vlugtelinge, maar aansoeke word steeds oorweeg. Die beperkte gronde vir die toekenning van vlugtelingstatus aan asielsoekers word bepaal ingevolge die Wet op Vlugtelinge van 1998 (die Wet op Vlugtelinge), terwyl die Immigrasiewet van 2002 die beweging van vreemdelinge in die land reguleer wat besoek wil aflê of hier bly. Ongelukkig is die asielproses in die verlede deur korrupsie geteister. Ekonomiese immigrante wat ‘n beter werksklimaat soek, het probeer om toegang te verkry via die asielproses.

Vandag, 4 Junie 2019, hoor die Pretoriase Hoë Hof ‘n kritiese en lang verwagte grondwetlike uitdaging aan betreffende die Regulasie van die Wet op die Onderskepping van Kommunikasie en Voorsiening van Kommunikasieverwante Inligting van 2002 (RICA) in Amabhungane Centre for Investigative Journalism NPC and Another v the Minister of Justice and Correctional Services and Others.

Vir die gewone man op straat is RICA sinoniem met die vervelige proses van SIM-kaartregistrasie en die lys van persoonlike inligting wat ‘n mens aan ‘n diensverskaffer moet voorsien. Baie is egter nie bewus daarvan dat hierdie Wet ook die onderskepping van kommunikasie, soos oproepe en e-posse (en “kommunikasieverwante inligting”, ook bekend as metadata), deur sekere staatsagente reguleer nie. Hierdie aspek van RICA lê aan die kern van die grondwetlike uitdaging.

Ná ‘n hoogs betwiste nasionale en provinsiale verkiesing moet vrae gevra word oor waarom dit blyk of slegs 65.99% van die geregistreerde kiesers gestem het, vergeleke met 89.3% in 1999. Daar kan heelwat faktore wees wat bydra tot hierdie lae opkoms, soos kiesers se ontnugtering na staatskaping, korrupsie, gebrek aan aanspreeklikheid en ‘n slegte ekonomie. Daar is egter ander moontlike verduidelikings: dit mag wees dat kiesers nie voel dat hulle behoorlik verteenwoordig word deur die mense wat in die Parlement is nie; en dat die Parlement eenvoudig ‘n rubberstempel in die hande van die Uitvoerende Raad geword het.

Die werklike probleem is moontlik die gebrek aan ‘n behoorlike verhouding tussen kiesers en hul verteenwoordigers in die Parlement – waarvan die kern moontlik lê in ons kiesstelsel.

DIE GRONDWET IN AKSIE

Sluit by ons aan vir die eerste in ‘n reeks ontbytbesprekings vir 2019, aangebied deur die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR) en die Konrad Adenauer-stigting (KAS).

Onderwerp:  Post Verkiesings 2019 – Ons Weg Terug Na ‘n Grondwetlike Demokrasie
Ontleding van kritieke hervormings nodig, potensiële kabinetsaanstellings, prioriteite vir die 6de demokratiese parlement en die bestuur van die verwagtinge van die burgers

Wêreldpersvryheidsdag word jaarliks ​​op 3 Mei herdenk om die fundamentele beginsels van persvryheid te beklemtoon, die media te beskerm teen aanvalle op sy onafhanklikheid, om die stand van persvryheid regoor die wêreld te evalueer en hulde te bring aan joernaliste wat hul lewens verloor het in die terwyl hulle aan diens was en moedig onveilige digitale en fisiese ruimtes ter wille van die waarheid te betree.

Die Verenigde Nasies se Opvoedkundige, Wetenskaplike en Kulturele Organisasie (UNESCO) het hierdie jaar se tema as “Media vir Demokrasie: Joernalistiek en Verkiesings in Tye van Disinformasie” identifiseer. Hierdie tema kan nie meer gepas wees nie, aangesien talle demokrasieë, insluitend Suid-Afrika, gereed maak vir verkiesingseisoen. Vir die meerderheid van die kiesers regoor die wêreld bly die pers die enigste bron van inligting oor die politieke partye wat verkiesings betwis. Van die individue wat verkies wil word, tot die partye se manifeste, wat beloftes en versekerings bevat in ruil vir stemme op stemdag. Die oordeelkundige en bevoorregte kieser het die toerusting om die beskikbare inligting te ontleed en ingeligte besluite te neem.

Volgens ‘n verklaring van die presidensie op 26 April 2019 het die President op 25 April advokate Nomgcobo Jiba en Lawrence Mrwebi in kennis gestel dat hulle onderskeidelik van hul pos as Adjunk-nasionale Direkteur van Openbare Vervolging (ANDOV) en Spesiale Direkteur van Openbare Vervolging onthef word. Die besluit volg dus die aanbevelings van die Mokgoro-kommissie van Ondersoek na die fiksheid van die twee advokate om senior posisies binne die Kantoor van die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) te vervul.

In ooreenstemming met artikel 12 van die Wet op die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG), moes die President binne ses maande vanaf die tyd waarop hy die voorlopige skorsing aangekondig het (in afwagting van die ondersoek na hul geskiktheid om ampte binne die NVG te beklee) besluit of hulle moes verwyder word.