Die Grondwet beskerm die regte van alle Suid-Afrikaners om deel te neem aan die kulturele lewe van hul keuse en dit beskerm voorts die kulturele, godsdiens- en taalregte van gemeenskappe, op voorwaarde dat sodanige praktyke nie strydig is met enige bepaling in die Handves van Regte nie. Ontwikkelings deur die loop van die jaar suggereer dat die reg op gelykheid en waardigheid baie vroue in die land steeds ontwyk weens kulturele praktyke.

Die Konstitusionele Hof (die Hof) het gepraat – vanaf 28 Julie 2016 is die Wysigingswet op die Herstel van Grondregte, Wet 15 van 2014 (die Wysigingswet) ongeldig, grootliks te wyte aan die gebrekkige proses wat daartoe gelei het dat dit deur die Nasionale Vergadering as wet aanvaar is. Die besluit beklemtoon die belangrikheid van openbare deelname aan die wetgewende proses. Dit is immers vanselfsprekend dat die einste mense wat die onderdane van die gereg sal word, nie net geraadpleeg sal word nie, maar dat hul menings ook in ag geneem moet word wanneer wette opgestel word. Die besluit het uiteindelik ‘n uitwerking op veral die Onteieningswetsontwerp, in verband waarmee die President onlangs aan die Speaker van die Nasionale Vergadering en die Voorsitter van die Nasionale Raad van Provinsies (NRVP) geskryf het om duidelikheid te kry oor prosedurele aangeleenthede, met inbegrip van onvoldoende openbare deelname.

Dit blyk of dinge by die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie (SAUK) ‘n krisispunt bereik het. Dit, in die nasleep van radikale veranderinge wat dit onlangs betreffende sy bedrywighede gemaak het. Sommige van hierdie veranderinge blyk ongrondwetlik te wees. Dit dui op ‘n organisasie wat onseker is van sy rol as ‘n openbare uitsaaier in ‘n grondwetlike demokrasie. Die feit dat beide die howe sowel as die Openbare Beskermer bevind het dat die waarnemende Hoof Bedryfsbeampte, Hlaudi Motsoeneng, se aanstelling irrasioneel en onregmatig is, dra by tot die openbare uitsaaier se ongemak. Daarbenewens dui nuusberigte daarop dat die SAUK volgende maand ‘n verlies van tot R500 miljoen sal aankondig – byna dubbel die verlies van R395 miljoen van verlede jaar. Dit alles skets ‘n prentjie van onsekerheid oor die toekoms van die SAUK.

Die Nasionale Vergadering het die Onteieningswetsontwerp aanvaar en indien die President dit bekragtig, sal Suid-Afrika ‘n nuwe Onteieningswet hê.

Die nuwe Onteieningswet is lank reeds in die pyplyn – dit is in 2008 van stapel gestuur – met verskeie weergawes wat in die Parlement verval het weens kommer oor die grondwetlikheid daarvan. In verskeie opsigte is hierdie weergawe moontlik die beste tot dusver. Dit wil nie sê dat die nuwe Onteieningswetsontwerp sonder probleme is nie.

Om mee te begin was daar op provinsiale vlak bewerings van onvoldoende openbare deelname in die wetgewende proses. Verskeie mediaberigte het byvoorbeeld daarop gewys dat die publiek in die Oos-Kaap slegs drie dae voordat die openbare verhore ‘n aanvang sou neem, daarvan bewus gemaak is. In die Vrystaat is plekke waar die verhore sou plaasvind na bewering op die laaste minuut verander, wat verwarring veroorsaak het. Dit is te betwyfel of die provinsies daarin geslaag het om voldoende openbare deelname te verseker, wat dus die Nasionale Raad van Provinsies se finale mandaat in twyfel trek.

Die Suid-Gautengse Hoë Hof het vandag die klasaksie betreffende voormalige werknemers van mynmaatskappye gesertifiseer. Dit beteken dat voormalige goudmyners en hul families goudmynmaatskappye gesamentlik kan dagvaar om skadevergoeding nadat hulle silikose en tuberkulose opgedoen het toe hulle die mineraal as deel van hul indiensnemingspligte opgedoen het.

Dit is Suid-Afrika se grootste klasaksie, met 56 mynwerkers wat meer as 200 000 werkers en hul families verteenwoordig. Die saak berus op die feit dat die mynwerkers se gesondheid in gevaar gestel is toe hul in diens van die mynmaatskappye was. Daar word beweer dat die mynmaatskappye geweet het hoe om die moontlikheid van die inaseming van giftige silikastof te verminder, maar dat hulle versuim het om die maatreëls in te stel.