Op 10 Augustus 2017 het die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR) ‘n voorlegging ingedien by die Portefeuljekomitee oor Justisie en Korrektiewe Dienste oor die Cybercrimes and Cybersecurity Bill [B6-2017]. 

Die Wetsontwerp, ‘n gewysigde weergawe van die konsepwetsontwerp, Cybercrimes and Cybersecurity Bill [B-2015], het in wese ten doel om die toename in kubermisdade en skendings van kubersekuriteit in die moderne digitale era aan te pak. Die Wetsontwerp is ‘n verbetering van die eerste konsepweergawe, wat in Augustus 2015 bekendgestel het. Dit het egter steeds die potensiaal om die grondwetlike regte op privaatheid, toegang tot howe en vryheid van uitdrukking te skend.

Die Adjunkminister van Hoër Onderwys, Mduduzi Manana, het erken dat hy ‘n vrou aangerand het nadat ‘n video van die voorval op verskeie mediaplatforms geplaas is. Dit is glo nie die eerste sodanige voorval nie, aangesien ander vroue soortgelyke klagtes oor sy gedrag by die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) ingedien het. Hul reaksie was traag, en selfs ongeërg. Van 1 April tot 21 Mei vanjaar is 63 vroue in Gauteng alleen vermoor, met 10 wat na bewering deur hul lewensmaats vermoor is. Die stelsel – van die Howe tot die Departement van Maatskaplike Ontwikkeling, deur die SAPD – word toegegooi met klagtes betreffende die skending van vroueregte.

Tog ons ons weer hier – om Vrouedag in 2017 te vier. Volgens die Departement vir Vroue, wat oënskynlik slegs twee keer ‘n jaar iets doen – gedurende Augustus (Vrouemaand) en in Oktober (16 dae van aktivisme teen geweld teen vroue en kinders) – het sy programme vir die maand van Augustus van stapel gestuur. Dít teen die agtergrond van die vroue se optog in 1956 na die Uniegeboue teen pasboeke in Pretoria. Die Departement is voornemens om dialoog met gemeenskappe te bewerkstellig, om “eerlike gesprekke te voer oor hoe ons, as vroue, die rolle wat sedert ons geboorte in ons families aan ons geleer is, internaliseer het”. Rome sal brand terwyl die regering tyd mors, terwyl hulle terselfdertyd die vroue vir hul probleme blameer. 

Die Passasierspooragentskap van Suid-Afrika (Prasa) het vroeër vanjaar voor die Noord-Gautengse Hoë Hof verskyn in Molefe and Others v Minister of Transport and Others, en die hof het bevind dat administratiewe optrede deur die Staat met ‘n rasionele nexus gepaard moet gaan. Teen daardie tyd is die erns van die probleme by ander instellings in staatsbesit herhaaldelik in die media herhaal. Prasa het voorheen die opskrifte gehaal ná verslae deur die Openbare Beskermer en die Ouditeur-generaal, wat onreëlmatige uitgawes en korrupsie in semi-staatsinstellings uitgewys het. Nie lank daarna nie het Prasa weer die opskrifte gehaal betreffende die aankoop van lokomotiewe wat nie gebruik kon word nie en die korrupte wyse waarop die tender vir die treine toegeken is. Die feit dat amptenare by die instelling in staatsbesit ongestraf hiermee voortgaan, het gelei tot aanklagte van korrupsie deur instellings in staatsbesit deur die Suid-Gautengse Hoë Hof in Passenger Rail Agency of South Africa v Swifambo Rail Agency. 

Die regerende party se Beleidskonferensie wat onlangs tot ‘n einde gekom het, en wat ten doel gehad het om riglyne daar te stel om die nuwe President, wat in Desember verkies sal word, te help om die land se buitelandse beleid te bepaal, was ‘n openbaring. Nie oor die party se stilte oor die verdoemende bewerings van staatskaping teen senior amptenare in die party nie, nóg oor verskeie belangrike staatsorgane wat klaarblyklik polities onder verdenking geplaas is nie. Die party se standpunt oor die Internasionale Strafhof (ISH) dreig om Suid-Afrika te isoleer as ‘n ernstige aanspraakmaker in die stryd teen straffeloosheid wat ernstige menseregteskendings en misdade teen die mensdom betref. 

Die regerende party se besprekingsdokument oor internasionale betrekkinge kritiseer die Roomse Statuut wat die ISH ingestel het op grond daarvan dat “jammer is dat die magsverhoudinge in die Roomse Statuut steeds ten gunste is van die magtige westerse magte wat onbeperkte mag verkry het deur ‘n onverteenwoordigende struktuur soos die Verenigde Nasies se Veiligheidsraad (VNV).” Die behoefte aan ‘n hervormde VNV wat vandag so geo-politiese werklikhede weerspieël, is gegewe. Dit is egter ook waar dat afgesien van die ISH, daar geen ander permanente liggaam is om straffeloosheid vir ernstige menseregteskendings aan te pak nie.

Die onlangse onthullings oor die #GuptaEmails wat uitgelek is, suggereer dat die prominente Gupta-familie op verskeie individue spioeneer het, met inbegrip van die voormalige Minister van Finansies, Trevor Manuel; sy vrou en Hoof Uitvoerende Beampte van ABSA, Maria Ramos; EFF-leier, Julius Malema en die base van FirstRand, Laurie Dippenaar en GT Ferreira. Hulle het ook toegang gehad tot inligting oor hul reisbewegings. Terwyl die motiewe vir die spioenasie op Manuel en Malema onduidelik is, suggereer berigte dat die spioenasie op die res uitgevoer is as gevolg van die Guptas se belangstelling om ‘n Suid-Afrikaanse bank te koop. Indien dit wel die geval is, is verskeie wette moontlik oortree.

Die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR) verwelkom die uitspraak wat gister deur die Konstitusionele Hof gelewer is in UDM v Speaker of the National Assembly and Others,  waarin die Hof dit duidelik gestel dat die Reëls van die Parlement, in ooreenstemming met die Grondwet, voorsiening maak vir ‘n geheime stemming wat mosies van wantroue in die President betref. 

Dit is belangrik dat die Hof die betekenis van Suid-Afrika as grondwetlike demokrasie duidelik gestel het – dat “bestuursstrukture geskep word om lewe in ons kollektiewe aspirasies te blaas.” Die besluit beklemtoon dat lede van die Nasionale Vergadering, asook die President, ‘n eed afgelê het, wat ‘n ernstige verbintenis is tot die handhawing van die Grondwet namens die mense van Suid-Afrika. ‘n Openbare amp is ‘n groot verantwoordelikheid – en moenie vir die bevordering van persoonlike of sektariese belange gebruik word nie. Ten spyte van die enorme mag van ‘n openbare amp, is dit altyd onderhewig aan wigte en teenwigte. Gevolglik is ‘n mosie van wantroue in die President een sodanige wyse om die hoof van die nasie se Uitvoerende Gesag aanspreeklik te hou.