Die Passasierspooragentskap van Suid-Afrika (Prasa) het vroeër vanjaar voor die Noord-Gautengse Hoë Hof verskyn in Molefe and Others v Minister of Transport and Others, en die hof het bevind dat administratiewe optrede deur die Staat met ‘n rasionele nexus gepaard moet gaan. Teen daardie tyd is die erns van die probleme by ander instellings in staatsbesit herhaaldelik in die media herhaal. Prasa het voorheen die opskrifte gehaal ná verslae deur die Openbare Beskermer en die Ouditeur-generaal, wat onreëlmatige uitgawes en korrupsie in semi-staatsinstellings uitgewys het. Nie lank daarna nie het Prasa weer die opskrifte gehaal betreffende die aankoop van lokomotiewe wat nie gebruik kon word nie en die korrupte wyse waarop die tender vir die treine toegeken is. Die feit dat amptenare by die instelling in staatsbesit ongestraf hiermee voortgaan, het gelei tot aanklagte van korrupsie deur instellings in staatsbesit deur die Suid-Gautengse Hoë Hof in Passenger Rail Agency of South Africa v Swifambo Rail Agency. 

Die regerende party se Beleidskonferensie wat onlangs tot ‘n einde gekom het, en wat ten doel gehad het om riglyne daar te stel om die nuwe President, wat in Desember verkies sal word, te help om die land se buitelandse beleid te bepaal, was ‘n openbaring. Nie oor die party se stilte oor die verdoemende bewerings van staatskaping teen senior amptenare in die party nie, nóg oor verskeie belangrike staatsorgane wat klaarblyklik polities onder verdenking geplaas is nie. Die party se standpunt oor die Internasionale Strafhof (ISH) dreig om Suid-Afrika te isoleer as ‘n ernstige aanspraakmaker in die stryd teen straffeloosheid wat ernstige menseregteskendings en misdade teen die mensdom betref. 

Die regerende party se besprekingsdokument oor internasionale betrekkinge kritiseer die Roomse Statuut wat die ISH ingestel het op grond daarvan dat “jammer is dat die magsverhoudinge in die Roomse Statuut steeds ten gunste is van die magtige westerse magte wat onbeperkte mag verkry het deur ‘n onverteenwoordigende struktuur soos die Verenigde Nasies se Veiligheidsraad (VNV).” Die behoefte aan ‘n hervormde VNV wat vandag so geo-politiese werklikhede weerspieël, is gegewe. Dit is egter ook waar dat afgesien van die ISH, daar geen ander permanente liggaam is om straffeloosheid vir ernstige menseregteskendings aan te pak nie.

Die onlangse onthullings oor die #GuptaEmails wat uitgelek is, suggereer dat die prominente Gupta-familie op verskeie individue spioeneer het, met inbegrip van die voormalige Minister van Finansies, Trevor Manuel; sy vrou en Hoof Uitvoerende Beampte van ABSA, Maria Ramos; EFF-leier, Julius Malema en die base van FirstRand, Laurie Dippenaar en GT Ferreira. Hulle het ook toegang gehad tot inligting oor hul reisbewegings. Terwyl die motiewe vir die spioenasie op Manuel en Malema onduidelik is, suggereer berigte dat die spioenasie op die res uitgevoer is as gevolg van die Guptas se belangstelling om ‘n Suid-Afrikaanse bank te koop. Indien dit wel die geval is, is verskeie wette moontlik oortree.

Die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR) verwelkom die uitspraak wat gister deur die Konstitusionele Hof gelewer is in UDM v Speaker of the National Assembly and Others,  waarin die Hof dit duidelik gestel dat die Reëls van die Parlement, in ooreenstemming met die Grondwet, voorsiening maak vir ‘n geheime stemming wat mosies van wantroue in die President betref. 

Dit is belangrik dat die Hof die betekenis van Suid-Afrika as grondwetlike demokrasie duidelik gestel het – dat “bestuursstrukture geskep word om lewe in ons kollektiewe aspirasies te blaas.” Die besluit beklemtoon dat lede van die Nasionale Vergadering, asook die President, ‘n eed afgelê het, wat ‘n ernstige verbintenis is tot die handhawing van die Grondwet namens die mense van Suid-Afrika. ‘n Openbare amp is ‘n groot verantwoordelikheid – en moenie vir die bevordering van persoonlike of sektariese belange gebruik word nie. Ten spyte van die enorme mag van ‘n openbare amp, is dit altyd onderhewig aan wigte en teenwigte. Gevolglik is ‘n mosie van wantroue in die President een sodanige wyse om die hoof van die nasie se Uitvoerende Gesag aanspreeklik te hou.

Die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie (SAUK) het vandag aangekondig dat die voormalige Hoof Bedryfsbeampte, Hlaudi Motsoeneng, afgedank is by die openbare uitsaaier. Dit volg op die SAUK se tussentydse raad se aanvaarding van die voorsitter van die tugkomitee se aanbeveling dat hy afgedank word. Motsoeneng is aangekla van en skuldig bevind dat hy die SAUK in oneer gebring het en onherstelbare skade aan sy werknemer gerig het nadat hy die bepalings van sy skorsing geskend het. Die beslissing volg op ‘n uitgerekte verhoor, wat Motsoeneng telkemale probeer uitstel het.