Die Wetsontwerp op die Voorkoming en Bestryding van Haatmisdade en Haatspraak (die Wetsontwerp) is onlangs in die Parlement ter tafel gelê. Dit is ’n verbeterde weergawe van sy voorganger van 2016, wat destyds in konsepvorm was. In ’n oop en demokratiese samelewing, is die vryheid om idees uit te druk belangrik, maar daardie vryheid moet deur oorwegings van ander waardes met inbegrip van waardigheid, gelykheid en vryheid gesteun word. Hierdie delikate balans word oor die algemeen suksesvol deur die Wetsontwerp bereik. 

Die Wetsontwerp skep tereg die oortreding van haatmisdaad wat deur vooroordeel gedryf word. Haatmisdaad beteken dat waar ’n individu skuldig bevind word van ’n misdadige oortreding, wat deur vooroordeel of onverdraagsaamheid teenoor die slagoffer gedryf is, die bykomende aanklag van ’n haatmisdaad dan ter sprake is. Daar is voorvalle waaroor alleweë berig word van groepe en individue wat vermoor is en aan ander leed of mishandeling blootgestel word weens vooroordeel wat onder andere deur seksualiteit of nasionaliteit gedryf word. Dit is dus belangrik dat Suid-Afrika strafwette ontwikkel om hierdie bepaalde soort misdadigheid af te skrik. Die eerste bedoeling van die Wetsontwerp is dus ’n verwelkomende ontwikkeling in die Suid-Afrikaanse reg, omdat dit ’n wetgewende gat toe stop en verder as ’n afskrikmiddel vir toekomstige oortreders dien. Daar is ’n behoefte aan regsregulasie om gedragsverandering te lei.

Wêreldgesondheidsdag – die internasionale gesondheidsbewusmakingsdag wat deur die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) ingestel is – word op 7 April 2018 gevier. Die tema vir 2018 is universele gesondheidsdekking, met ’n dringende beroep op regerings om daadwerklik toegang tot noodsaaklike gehalte gesondheidsdienste aan almal beskikbaar te stel. Hierdie tema is in ooreenstemming met die Staat se verpligting betreffende gesondheidsorg ingevolge artikel 27(2) van die Grondwet, om “redelike wetgewende en ander maatreëls binne sy beskikbare middele” te tref om die “toenemende mate” van die reg te verwesenlik.

Universele gesondheidsdekking, volgens die WGO, is nie beperk tot die versekering van toegang tot mediese sorg nie, maar sluit ook veldtogte vir openbare gesondheidsdiens in. ’n Belangrike element van openbare gesondheidsorg is voedselveiligheid. Suid-Afrika beleef tans die wêreld se ergste uitbreking van listeriose, ’n ernstige voedselverwante siekte wat deur die bakterie Listeria monocytogenes veroorsaak word. 982 gevalle wat deur laboratoriums bevestig is, is sedert 26 Maart 2018 aangemeld, en tot op hede het meer as 180 mense gesterf. Die doelwit van gesondheid vir almal sou baie min beteken ná hierdie epidemie, tensy ’n dringende hersiening van voedselveiligheidsbestuur in Suid-Afrika onderneem word.

DIE GRONDWET EN GOEIE PUBLIEKE LEIERSKAP: ONTBYTBESPREKINGSREEKS 2018

ONDERWERP: REGTE, RUIMTELIKE GEREGTIGHEID EN GRONDHERVORMING

Sprekers:

Me Annelize Crosby, Hoof van Grondsake, Agri SA

Prof Jaap de Visser, Direkteur, Dullah Omar-instituut, Universiteit van die Wes-Kaap

Sluit by ons aan vir die tweede in ’n reeks ontbytbesprekings vir 2018 wat deur die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR) en die Skool vir Publieke Leierskap (SPL) aan die Universiteit van Stellenbosch (US) aangebied word, met die steun van die Konrad Adenauer-stigting (KAS).

Die nasie het in 2014 tot stilstand gekom toe Michael Komape, ‘n vyfjarige Graad R-leerder, op skool vermis geraak het. Hy is later dood gevind onder in ‘n puttoilet by sy skool in Limpopo. Die puttoilette was die enigste beskikbare sanitasieopsies vir die leerders. In Maart 2018, vier jaar later, is die lyk van ‘n ander Graad R-leerling, die vyfjarige Lumka Mkhethwa, gevind nadat sy, soos Michael, uit haar klaskamer in landelike Oos-Kaap (EC) verdwyn het. Sy dood is gevind, weer soos Michael, onder in ‘n puttoilet by haar skool.

Die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR) publiseer jaarliks ‘n Menseregte-verslagkaart, waarvolgens die Staat se verpligtinge in die Handves van Regte evalueer word. Die Menseregteverslagkaart word op 21 Maart op Menseregtedag gepubliseer. Die dag word gevier ter herdenking van menseregte en die Sharpeville-slagting.

Suid-Afrika is ongetwyfeld ‘n beter plek om in te leef, en het sedertdien groot vordering gemaak. Dit beteken nie dat die Staat sy grondwetlike verpligtinge nagekom het en die grondwetlike noodsaaklikheid uitgevoer het om “die lewensgehalte van alle burgers te verbeter en die potensiaal van elke persoon te ontsluit nie”. Alhoewel daar groot verbeteringe was in 2017 wat die verwesenliking van sommige regte betref, het die hoogs gepubliseerde mislukkings van die Staat die genot en uitvoering van sekere regte ernstig benadeel. 

Internasionale Vrouedag is ‘n wêreldwye beroep om aksie vir die beskerming van die regte van vroue regoor die wêreld. Jaarliks ​​word verskeie kwessies wat vroue, een van die wêreld se mees kwesbare groepe, raak, uitgelig en die prestasies op daardie gebiede, indien enige, word gevier. Hierdie prestasies word egter gevier met die wete dat soveel meer gedoen moet word om gelyke behandeling te verwesenlik. Voorts ontvang diegene wat vroue nader aan geslagsgelykheid gebring het, ook erkenning, veral gegewe die oënskynlik onoorkomelike struikelblokke wat hulle oorkom het om dit te doen. Van gelykheid tussen geslagte ten opsigte van gelyke betaling, die stryd teen seksuele teistering in en buite die werkplek, asook eenvoudige menswaardigheid, dien hierdie dag as ‘n herinnering van die moeilike pad wat voorlê. 

Die pas aangestelde Minister van Kommunikasie, Nomvula Mokonyane, het aangedui dat sy en haar departement regsadvies inwin betreffende ‘n aansoek om appèl wat laat verlede jaar deur haar voorganger, Mmamoloko Kubayi-Ngubane, by die hoë hof ingedien is. Dit hou verband met die aansoek van SOS Coalition en Right2Know Campaign, wat vra dat die hof die omvang bepaal van die Minister se magte oor die funksies van die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie (SAUK). In Oktober 2017 het die Hoë Hof in Pretoria beveel dat die Memorandum van Inkorporasie (MVI), wat aan die Minister uitgebreide magte verleen om by die funksionering van die SAUK in te meng, ongeldig is aangesien dit nie die onafhanklikheid van die openbare uitsaaier beskerm nie. Sommige van die magte wat uitgewys is, is dié van die aanstelling en afdanking van senior uitvoerende beamptes, die Minister se veto-magte betreffende aanstellings, asook die Minister se magte om alle direkteure te verwyder. Hierdie beslissing het die beginsels van deursigtigheid en openheid herbevestig, wat ‘n noodsaaklikheid in Suid-Afrika se demokrasie is.