Versoeningsdag is ietwat van ‘n laatkommer wat betref die reeks openbare vakansiedae in die nuwe Suid-Afrika wat beding en op ooreengekom is. Die eerste viering het op 16 Desember 1995 plaasgevind en is daargestel as ‘n manier om twee verskillende geskiedenisse te erken en bevestig – eerstens die Slag van Bloedrivier in 1838, aanvanklik bekend as Dingaansdag, en wat daarna as Geloftedag bekendgestaan het. Die tweede groot geleentheid op dieselfde dag in 1961 was die stigting van Umkhonto we Sizwe, die gewapende vleuel van die ANC.

Terwyl hierdie gewigtige hoofstukke in die geskiedenis van Suid-Afrika kragtige reaksies ontlok, is dit hoofsaaklik danksy die wil van alle Suid-Afrikaners, sedert die vroeë 1990s, om saam vorentoe te beweeg en versoening en nasionale eenheid te aanvaar en bevorder wat aan die kern is van wat nou bekend staan as Versoeningsdag.

Die sperdatum vir president Zuma om die kommissie van ondersoek ingevolge die Madonsela staatskapingverslag aan te stel, het verlede Vrydag stil-stil gekom en gegaan.  Die president het Vrydagaand – ure voor die sperdatum – ‘n aansoek by die hof ingedien om die Madonselaverslag en aanbevelings te laat hersien. Met só ‘n optrede word die aanbevelings tydelik opgeskort. Hy en sy regsadviseurs vat klaarblyklik nie kanse nie. 

Sy argument is dat haar opdrag ongeldig is omdat hy, volgens die Grondwet, nie onafhanklik besluit het om so ‘n kommissie aan te stel nie en dat net hy so iets kan doen (en nie die hoofregter nie). Hy argumenteer ook dat hy nie regter en jurie in sy eie hof kan wees nie, aangesien die kommissie aan hom sal moet rapporteer.

Die Grondwet bepaal in artikel 84(2)(f) inderwaarheid dat die president verantwoordelik is vir die aanstelling van kommissies van ondersoek. Aan die ander kant bepaal artikel 96(2)(b) dat lede van die Kabinet en Adjunkministers nie mag “optree op enige wyse wat met hul amp onbestaanbaar is, of hulself blootstel aan enige omstandigheid wat die risiko inhou van ʼn botsing tussen hul amptelike verantwoordelikhede en hul private belange nie”. Wat van die Kabinet waar is, moet tog ook van die voorsitter van die Kabinet waar wees.

Op 23 November 2016 het die Parlement se Staande Komitee oor Openbare Rekenings (SKOOR) in die Nasionale Vergadering die Minister van Maatskaplike Ontwikkeling, die Ouditeur-generaal en lede van die Valke, te same met die SA Agentskap vir Maatskaplike Sekerheid (SASSA) voor ‘n verhoor gedaag oor die gewigte saak van onreëlmatige, vrugtelose en verkwistende besteding.

‘n Noukeurige lees van die notule van die Komitee dui op ‘n benewelde Agentskap wat sit en vroetel terwyl miljoene Suid-Afrikaners dieper en dieper in armoede verval. Die geduld van die Portefeuljekomitee is ernstig getoets deur speurder te moet speel in die afwesigheid van omvattende reaksies en die totale afwesigheid van institusionele verantwoordbaarheid, dit ten spyte daarvan dat die Komitee SASSA voorsien het van ‘n lys belangrike vrae voor die verhoor plaasgevind het.

Die vorige Openbare Beskermer (OB) se verslag oor staatskaping is bekend en die politieke impak van die verslag en bevindings het reeds begin en sal nog lank gevoel word. Wat gebeur nadat die kommissie sy verslag, bevindings en aanbevelings bekend gemaak het? Watter invloed gaan dit op die Zuma presidentskap en sy opvolgers hê?

Die aanbeveling van die OB is dat die President binne 30 dae ‘n kommissie van ondersoek aanstel. Dit moet dus teen 2 Desember gebeur. Daarvoor het die President baie vinnig die naam van die aangewese voorsitter nodig – geïdentifiseer deur hoofregter Mogoeng. Die Kommissie van Ondersoek (KvO) het 180 dae om sy werk af te handel. Kom ons aanvaar dat dit ‘n tydjie gaan neem om alle lede en amptenare aangestel te kry, logistieke reëlings te tref, en dies meer en dat die KvO eers op 1 Februarie met sy werk begin. Die keerdatum waarop die KvO die verslag, sy bevindings en aanbevelings aan die President moet oorhandig, is dan 31 Julie 2017. Die President moet daarna binne 14 dae ‘n afskrif van die verslag aan die Parlement beskikbaar maak, insluitend ‘n aanduiding van sy bedoeling met die implementering van die bevindings. Dit bring ons by ongeveer einde Augustus 2017. Tensy daar struikelblokke in die weg van die KvO gegooi word, behoort die verslag dus ten minste drie maande voor die ANC se verkiesingskonferensie in Desember 2017 bekend te wees.