Die FW de Klerk Stigting het omvattende skriftelike kommentaar oor die Wysigingswetsontwerp op Waterdienste, 2025, by die Parlement se Portefeuljekomitee oor Water en Sanitasie ingedien. Die voorlegging steun die Wetsontwerp se kern-doel om regulering en aanspreeklikheid in die watersektor te versterk, terwyl doelgerigte wysigings voorgestel word om volle belyning met die Grondwet en die raamwerk vir samewerkende regering te verseker.

Suid-Afrika se waterkrisis het ’n sistemiese vlak bereik. Nasionale ouditbevindinge toon wydverspreide infrastruktuurverval, onveilige drinkwater in baie munisipaliteite en miljarde rand wat jaarliks deur lekkasies en wanbestuur verlore gaan. In sy Staatsrede van 2026 het die President erken dat wateronderbrekings nou onder die ernstigste daaglikse uitdagings tel waarmee gemeenskappe te kampe het, en bevestig dat swak munisipale beplanning en instandhouding kern-oorsake is. Wetgewende hervorming om bevoegdheid en gevolgbestuur in waterdienste te verbeter, is dus beide noodsaaklik en dringend.

Die Stigting steun die instelling van ’n nasionale lisensiëringstelsel vir waterdiensverskaffers, asook sterker afdwingingsbevoegdhede waar dienste ineenstort. Hierdie maatreëls kan professionele standaarde verhoog, ongekwalifiseerde operateurs verhoed om noodsaaklike infrastruktuur te bestuur, en die grondwetlike reg op toegang tot voldoende water beskerm. Die voorlegging waarsku egter dat sekere bepalings die risiko inhou om oormatige regulatoriese beheer op nasionale vlak te sentraliseer, en die grondwetlike outonomie van munisipaliteite kan ondermyn indien dit nie noukeurig beperk en prosedureel beskerm word nie.

Gevolglik doen die Stigting ’n beroep op duidelike lisensiëringskriteria, billike appèl- en hersieningsmeganismes, deursigtige afdwingingsprosesse, en gestruktureerde nasionale en provinsiale ondersteuning vir munisipaliteite met kapasiteitstekorte. Hierdie verfynings sal verseker dat die Wetsontwerp munisipale waterlewering versterk eerder as verdring, terwyl samewerkende regering en administratiewe geregtigheid behoue bly.

Ismail Joosub, Bestuurder: Grondwetlike Bevordering by die FW de Klerk Stigting, het gesê: “Suid-Afrika se waterkrisis is nie hoofsaaklik ’n krisis van skaarste nie, maar van regering en bestuur. Ferm toesig en duidelike gevolge is noodsaaklik om mense se grondwetlike reg op water te beskerm, maar hervorming moet bekwame munisipaliteite bou, nie omseil nie. Die reg moet aanspreeklikheid herstel sonder om die grondwetlike argitektuur wat dienslewering aan plaaslike regering toewys, te verswak.”

Die Stigting sal poog om mondelinge voorleggings te lewer indien parlementêre verhore belê word.

Klik hier om die volledige voorlegging te lees.