Ek moet ’n bekentenis maak. ’n Paar maande gelede het iemand my gevra – ’n 26-jarige wat daagliks met grondwetlike demokrasie werk, wat Hoofstuk 7 van die Grondwet uit sy kop ken en wat opreg glo dat plaaslike regering die belangrikste vlak van ons demokratiese bestel is – wie my wyksraadslid is. Ek het stil geraak. Ek het nie geweet nie.

Daardie oomblik van stilte het my laat besef wat ek lankal geweet, maar nie wou erken nie: burgerlike kennis en burgerlike betrokkenheid is nie noodwendig dieselfde ding nie. ’n Mens kan sterk in demokrasie glo en tog vervreemd wees van die instelling wat veronderstel is om jou slaggate te herstel, jou biblioteek te bou, jou water aan te sluit en op jou oproepe te reageer.

Ek vermoed ek is nie die enigste een nie. Om die waarheid te sê, ek is byna seker daarvan.

Kiesersopkoms in Suid-Afrika se plaaslike regeringsverkiesings het van 58% in 2016 tot 46% in 2021 gedaal. In daardie laaste munisipale verkiesing het slegs 15% van stemgeregtigde jongmense tussen 18 en 21 jaar geregistreer om te stem. Meer onlangse openbare meningsnavorsing deur die Regeringskommunikasie- en Inligtingstelsel toon boonop dat meer as 60% van ongeregistreerde jong volwassenes tussen 18 en 34 jaar nie van plan is om voor die 2026-verkiesing te registreer nie. Dit is nie bloot droë statistiek nie. Dit skets die beeld van ’n generasie – my generasie – wat wegbeweeg van die mees direkte en toeganklike vorm van demokratiese invloed waaroor ons beskik.

Hierdie onttrekking word nóg meer opvallend wanneer ons die betekenis van die tyd waarin ons leef, in ag neem. Vanjaar is dit vyftig jaar sedert die opstand van 16 Junie 1976 die morele koers van ons land ingrypend verander het. Jong Suid-Afrikaners erf vandag ’n grondwetlike demokrasie waarvoor vorige geslagte duur betaal het – met hul vryheid, hul toekoms en dikwels selfs hul lewens. Om van daardie erfenis weg te draai, is om die opofferings van dié wat voor ons gekom het, gering te skat. Dit is ’n prysgawe. Die vraag waarmee ons dus moet worstel, is nie bloot waarom jongmense onbetrokke raak nie, maar of ons dié vraag enigsins deeglik, eerlik en op grond van bewyse ondersoek.

Dit is juis waarom ’n koalisie van instellings waarvan ek trots is om deel te wees – die FW de Klerk Stigting, die Thabo Mbeki Stigting, die Universiteit van die Vrystaat, Radio KC en Sunday World – kragte saamgesnoer het om ’n burgerlike navorsingsinisiatief in aanloop tot die 2026- plaaslike regeringsverkiesing van stapel te stuur. Die projek staan bekend as die Plaaslike Regering, Demokratiese Deelname en Munisipale Verantwoordbaarheidsassessering en sentreer rondom ’n openbare opname wat daarop gemik is om op ’n direkte en empiriese wyse vas te stel wat Suid-Afrikaanse burgers werklik weet, dink, voel en ervaar oor die werking van hul munisipaliteite.

Die opname, wat onder die akademiese leiding van dr. Harlan Cloete van die Universiteit van die Vrystaat ontwikkel is, is nie daarop gemik om mense uit te vang nie. Dit begin nie met voorafbepaalde gevolgtrekkings nie. Dit stel vrae soos: “Ek ken my wyksraadslid” en “Openbare deelname in my munisipaliteit is betekenisvol”, en vra deelnemers om hul eerlike mening op ’n skaal van “stem glad nie saam nie” tot “stem volkome saam” aan te dui. Dit vra of die behoeftes van jou gemeenskap in munisipale prioriteite weerspieël word; of jy al ooit ’n diensleweringsprobleem aangemeld het; en of plaaslike verkiesings, volgens jou ervaring, werklik tot verbeterings lei.

Dit is oënskynlik eenvoudige vrae. Wanneer dit op groot skaal beantwoord word – regoor Gauteng, die Vrystaat en die Wes-Kaap – vorm die antwoorde saam iets kragtigs: ’n spieël waarin munisipaliteite, beleidmakers en burgerlike instellings hulself sal moet raaksien.

Ek wil duidelik wees oor wat hierdie inisiatief is, en wat dit nie is nie. Dit is nie partypolities nie. Dit beywer hom nie vir of teen enige politieke party nie. Dit sal nie vir jou voorskryf vir wie jy moet stem nie. Wat dit wel sal doen, is om bewyse te versamel en beskikbaar te stel – werklike, eweknie-geëvalueerde navorsing wat openbaar gedeel word – oor die toestand van deelnemende demokrasie op die vlak waar die meeste Suid-Afrikaners die staat elke dag die direkste ervaar.

Die vennootskap self is miskien die opvallendste aspek van hierdie inisiatief. Die FW de Klerk Stigting en die Thabo Mbeki Stigting deel nie noodwendig dieselfde historiese erfenis nie. Juis daarom maak hierdie samewerking saak. Demokratiese verantwoordbaarheid is nie ’n linkse of regse saak nie. Swak dienslewering tref mense ongeag hul politieke oortuigings. En die groeiende vervreemding van jongmense van plaaslike regering is ’n bedreiging vir die grondwetlike orde wat beide stigtings daarna streef om te beskerm en te versterk.

Die OVK het die 2026-plaaslike regeringsverkiesing bestempel as “’n verkiesing vir jongmense”. Ek dink hulle is reg. Maar verkiesings is nie die begin én die einde van demokrasie nie. Dit is bloot een hoofstuk in ’n veel langer burgerlike verhaal. Die hoofstukke tussenin – die wyksvergaderings, geïntegreerde ontwikkelingsplanne (“GOP’s”), klagtelyne en openbare deelnameforums – is waar die werklike werk van selfregering plaasvind. Dit is ook die ruimtes waar baie van ons, myself ingesluit, grootliks afwesig was.

Die opname word doelbewus op 16 Junie 2026 – Jeugdag – van stapel gestuur. Neem vyftien minute. Antwoord eerlik. Vertel ons wat jy werklik weet, wat jy werklik dink en wat jy werklik ervaar het. Nie vir ons nie. Vir die openbare rekord. Vir die bewysgrondslag wat sal help bepaal hoe munisipaliteite in die aanloop tot November aanspreeklik gehou word.

Want as ons nie die vraag “Ken jy jou wyksraadslid?” kan beantwoord nie, is dit dalk tyd dat ons uitvind waarom.

Ismail Joosub is Bestuurder: Grondwetlike Bevordering by die FW de Klerk Stigting. Die opname word op Jeugdag, 16 Junie 2026, deur Sunday World en sy vennootplatforms bekendgestel.

Vir meer oor hierdie onderwerp, lees: FW DE KLERK FOUNDATION RELEASES “WHOSE RESPONSIBILITY IS IT ANYWAY?” – A NEW DIGITAL GUIDE TO THE 2026 LOCAL GOVERNMENT ELECTIONS – https://fwdeklerk.org/fw-de-klerk-foundation-releases-whose-responsibility-is-it-anyway-a-new-digital-guide-to-the-2026-local-government-elections/