Ondersteun die werk van die FW de Klerk Stigting
Vir meer inligting oor skenkings kontak info@fwdeklerk.org of skandeer die QR-kode hieronder.
BEKENDSTELLING VAN DIE PLAASLIKE REGERING-VERSLAGKAART 2026
Uitgereik deur Ismail Joosub namens die FW de Klerk Stigting op 05/08/2026
‘n Duidelike nasionale blik op 50 munisipaliteite in al nege provinsies
Die Plaaslike Regering-verslagkaart 2026 wys hoe 50 Suid-Afrikaanse munisipaliteite presteer. Dit sluit al agt metropolitaanse munisipaliteite en 42 gekose plaaslike munisipaliteite uit al nege provinsies in. Dit dek nie elke munisipaliteit nie. Elke munisipaliteit kry ‘n punt uit 100 op grond van vyf terreine: dienste en infrastruktuur, finansiële bestuur, munisipale bestuur en toesig, integriteit en deursigtigheid, en grondwetlike insluiting. Die punt bepaal die graad, terwyl die rigting van beweging – verbeterend, stabiel of verswakkend – apart aangedui word.
Dit is belangrik omdat plaaslike regering die lewe raak. Vir mense is dit die eerste deel van die regering wat hulle by die huis of werk sien. Inwoners ervaar dit deur kraanwater, vullisverwydering, paaie, werkende straatligte, verstaanbare munisipale rekeninge en deelname aan plaaslike besluite. Artikels 152 en 153 van die Grondwet vereis demokratiese en verantwoordbare plaaslike regering, volhoubare dienste, ontwikkeling en aandag aan basiese behoeftes. Wanneer ‘n munisipaliteit goed werk, word hierdie beloftes werklik. Wanneer dit misluk, voel huishoudings, ondernemings en gemeenskappe die gevolge vinnig.
Die uitslae wys ‘n ongelyke stelsel. Die gemiddelde punt is 57,4 en die mediaan is 55,5. Swartland is eerste met 90,0, terwyl Maluti-a-Phofung 24,0 behaal. Negentien munisipaliteite val in die breë C-graadgroep, wat beteken dat belangrike sterk punte saam met ernstige risiko’s bestaan. Elf is in die D-groep en vyf kry ‘n F. Hierdie syfers is meer as punte op papier. Dit wys dat mense onder dieselfde Grondwet baie verskillende vlakke van diens, finansiële sorg en openbare verantwoordbaarheid kan ontvang.
Die sterker munisipaliteite toon ‘n duidelike patroon. Hulle het gewoonlik stabiele professionele leierskap, betroubare fakturering, befondsde begrotings, goed versorgde bates en toesigstrukture wat optree wanneer probleme gevind word. Hierdie sterk punte ondersteun mekaar. Inkomste betaal vir instandhouding; instandhouding beskerm dienste; betroubare dienste bou openbare vertroue; en vertroue kan betaling verbeter. In swakker munisipaliteite werk die patroon dikwels agteruit. Swak invordering verswak finansies, herstelwerk word uitgestel, infrastruktuur breek, ouditbevindinge keer jaar na jaar terug en herstelplanne bring te min sigbare verandering.
Die Verslagkaart onderskei tussen finansiële verslagdoening en werklike dienslewering. ‘n Skoon oudit is belangrik, maar dit bewys nie dat elke kraan werk of elke pad onderhou word nie. ‘n Oudit met ‘n vrywaring is ‘n ernstige waarskuwing, omdat leiers moontlik nie betroubare inligting vir besluite het nie. Die volle toets kyk daarom na al vyf pilare saam. Die bewyse wys dat verandering moontlik is: agtien munisipaliteite verbeter, sestien is stabiel en sestien verswak. Provinsiale gemiddeldes wissel van 72,8 in die Wes-Kaapse steekproef tot 38,6 in die Vrystaatse steekproef.
Die doel van die Verslagkaart is eenvoudig: om munisipale prestasie makliker verstaanbaar en moeiliker wegsteekbaar te maak. Dit erken goeie werk, wys risiko’s uit en toon waar herstel nodig is. Dit help inwoners, joernaliste, raadslede en amptenare om voor die volgende plaaslike verkiesing beter vrae te vra. Wat werk? Wat misluk? Is die probleem reggestel? Wie is verantwoordelik vir die volgende stap? Munisipale mag word in die publiek se naam uitgeoefen. Die publiek behoort die bewyse te kan sien, uitslae te vergelyk en praktiese en meetbare verbetering te eis.
Vir meer oor hierdie onderwerp, lees: FW de Klerk Foundation Releases the Local Government Report Card 2026 – https://fwdeklerk.org/fw-de-klerk-foundation-releases-the-local-government-report-card-2026/

KOALISIESTABILITEIT MAG NIE WERKSEKERHEID VIR BURGEMEESTERS WORD NIE
Terwyl Suid-Afrika ’n nuwe era van munisipale koalisieregering betree, mag politieke stabiliteit nie ten koste van verantwoording en dienslewering geskied nie. Die voorgestelde Wysigingswetsontwerp op Munisipale Strukture poog om gereelde veranderinge in burgemeestersleierskap te beperk, maar wek kommer dat swak presterende burgemeesters teen ondersoek beskerm kan word. Koalisiestabiliteit moet uiteindelik demokratiese toesig versterk, doeltreffende regering verseker en munisipale leiers aanspreeklik hou teenoor die gemeenskappe wat hulle dien.

RASIONALISERING VAN HOWE: OM GEREGTIGHEID NADER AAN DIE MENSE TE BRING
Suid-Afrika se rasionalisering van howe het ten doel om toegang tot geregtigheid te verbeter deur Hooggeregshofdienste nader aan gemeenskappe te bring, vervoerkoste te verminder en agterstande in hofsake aan te spreek. Hierdie artikel ondersoek die grondwetlike belang van toeganklike howe, regterlike kapasiteit, verpligte mediasie en die regering se planne om die regstelsel landwyd te versterk.

FW DE KLERK STIGTING DOEN ’N BEROEP OP VREEDSAME PLAASLIKE REGERINGSVERKIESINGS
Die FW de Klerk Stigting doen ’n beroep op vreedsame plaaslike regeringsverkiesings en veroordeel geweld en intimidasie teen kandidate, veldtogwerkers en kiesers. Elke burger moet hul grondwetlike politieke regte vrylik en sonder vrees kan uitoefen. Politieke leiers, wetstoepassers en kiesers het almal ’n rol om te speel om vrye, regverdige en vreedsame verkiesings te beskerm