Suid-Afrika se ryk erfenis van uiteenlopende kulture en tale het ruimtes nodig waar dit uitgeleef, ervaar en gevier kan word. ’n Ouma wat ’n kind haar huistaal leer, het plek nodig waar dié taal buite die huis kan voortleef. ’n Gemeenskap het plekke nodig waar sy stories vertel en gehoor kan word. Hierdie Erfenismaand moet Suid-Afrika vra wat van daardie kulturele erfenis word wanneer munisipaliteite toelaat dat die biblioteek agteruitgaan, die gemeenskapsaal onbruikbaar raak en oop ruimtes, soos parke en speelgronde, so verwaarloos word dat mense nie meer daar kan bymekaarkom nie.

Met munisipale verkiesings wat nader kom, hoort ons erfenis en wat nodig is om dit te beskerm en te bevorder, in die gesprek oor munisipale prestasie. Besluite wat vandag in raadsale geneem word, sal die volgende geslag se belewenis van kultuur en taal beïnvloed. Dit bepaal ook of Suid-Afrikaners van alle ouderdomme hul erfenis nou kan geniet en deel.

Wat die Grondwet beskerm

Artikels 30 en 31 beskerm deelname aan die kulturele lewe, die gebruik van taal en gemeenskappe se reg om hul verenigings in stand te hou, in ooreenstemming met die Handves van Regte. Hierdie beskerming maak ruimte vir verskillende identiteite binne ’n gedeelde demokrasie. Geen gemeenskap behoort sy identiteit te moet prysgee om deel van die samelewing te wees nie.

Dertig jaar ná die Grondwet in 1996 aanvaar is, behoort hierdie beskerming sigbaar te wees in die plekke wat gemeenskappe daagliks gebruik. Die instandhouding van dié plekke help mense om regte uit te oefen wat aan almal behoort.

Artikel 152 gee munisipaliteite verantwoordelikhede wat die gemeenskapslewe help moontlik maak: volhoubare dienslewering, ontwikkeling, ’n gesonde omgewing en openbare deelname. Artikel 153 vereis dat munisipale beplanning en begrotings aan basiese gemeenskapsbehoeftes voorrang verleen. Kulturele vryheid word moeiliker om uit te oefen wanneer die plekke wat dit ondersteun, verwaarloos word.

Verantwoordelikhede moet korrek verstaan word. Volgens Bylae 5 val biblioteke en museums buiten nasionale instellings binne provinsiale bevoegdheid, hoewel munisipaliteite dikwels fasiliteite ingevolge toepaslike reëlings bedryf. Munisipaliteite het hul eie verantwoordelikhede vir plaaslike geriewe, parke en openbare plekke. Inwoners verdien duidelike antwoorde oor wie elke fasiliteit moet befonds, onderhou en herstel.

Hoe verwaarlosing ons erfenis verarm

Teen Augustus het lekkasies en vogtigheid in die ouditorium van die Birchleigh-biblioteek in Ekurhuleni gemeenskapsaktiwiteite bemoeilik. Die stad het gesê herstelwerk kon daardie maand hervat word sodra die nodige goedkeurings afgehandel is. Inwoners verdien duidelike terugvoer oor of dié herstelwerk hervat is. ’n Saal se waarde lê in die mense wat dit veilig kan gebruik.

Vir ’n jong persoon sonder ’n stil vertrek of bekostigbare internet kan ’n funksionerende biblioteek beide leer en deelname aan die gemeenskapslewe ondersteun. Vir ouer inwoners kan dit toegang bied tot boeke in hul huistale en ’n plek om kennis te deel. ’n Verwaarloosde saal kan kunstenaars van repetisieruimte en gemeenskappe van ’n lokaal vir kulturele  byeenkomste ontneem. Hierdie tekortkominge beperk die geleenthede waardeur erfenis in stand gehou en vernuwe word.

Maak erfenis deel van alledaagse dienslewering

In George bied die YearBeyond-biblioteekprogram ’n praktiese voorbeeld: werklose jongmense is in vyf biblioteke geplaas om lees, aktiwiteite en digitale bystand te ondersteun. Sulke vennootskappe bied aan  deelnemers ervaring terwyl hulle ander help om te leer. Dit wys hoe jongmense kan bydra tot openbare ruimtes wat die breër gemeenskap dien.

Munisipale rade en provinsiale departemente behoort instandhoudingsverantwoordelikhede, befondsde herstelskedules en vorderingsverslae  oor openbare kulturele fasiliteite bekend te maak. Toegang behoort bekostigbaar, verwelkomend oor tale heen en geskik wees vir mense met gestremdhede.   Inwoners van alle generasies behoort inspraak te hê om programme te vorm, insluitend mondelinge geskiedenisse en opvoerings wat gemeenskappe weerspieël wie se ervarings te min erkenning ontvang het.

 Om ouer en jonger inwoners byeen te bring om plaaslike verhale op te teken, tale te deel en kulturele tradisies uit te leef,  sal praktiese betekenis gee aan die oordrag van erfenis. Biblioteke en gemeenskapsale kan hierdie uitruiling deur die jaar ondersteun, mits hulle oor die personeel, hulpbronne en betroubare openingstye beskik om die mense aan wie hulle ‘n diens lewer  te verwelkom.

Gemeenskapsvennootskappe kan vaardighede en energie bydra, maar openbare owerhede moet aanspreeklik bly vir hul verpligtinge. Daar kan nie van vrywilligers verwag word om die koste van aanhoudende regeringsversuim te dra nie.

Munisipaliteite behoort gebruikers van hierdie fasiliteite te raadpleeg oor hul behoeftes  en te verduidelik hoe instandhoudings- en programmeringsbesluite daarop reageer. Watter verwaarloosde fasiliteite sal aandag kry? Waar is die instandhoudingsbegroting? Hoe sal inwoners dienslewering kan monitor? Rade behoort te verduidelik wat hulle kan lewer en waar provinsiale samewerking nodig is. Erfenismaand bied ’n geleentheid om hierdie verbintenisse sigbaar te maak en om ook oor vordering ná Septemberverslag te doen.

Erfenismaand vra wat ons hoog genoeg waardeer om aan die volgende geslag oor te dra. Ons antwoord behoort sigbaar te wees in die plekke waar alle Suid-Afrikaners kan leer, skep en tuis voel, en waar ouer en jonger geslagte die erfenis wat aan hulle toevertrou is, kan deel.

Vir meer oor hierdie onderwerp, lees: Celebrating Heritage Month: Honouring Our Cultural and Linguistic Richness – https://fwdeklerk.org/celebrating-heritage-month-honouring-our-cultural-and-linguistic-richness/