Uitgereik deur Ismail Joosub namens die FW de Klerk Stigting op 08/10/2026

Die FW de Klerk Stigting verwelkom die Staatsdienskommissiewet 8 van 2026 as ’n positiewe stap na sterker onafhanklike toesig oor die openbare administrasie. Die Wet maak voorsiening vir ’n uitgebreide mandaat vir die Staatsdienskommissie (“SDK”) en ’n eie sekretariaat om sy werk te ondersteun. Die sukses daarvan moet gemeet word aan beter administrasie en dienslewering aan Suid-Afrikaners.

Dit strook met die Stigting se steun vir merietegebaseerde aanstellings en professionalisering van die openbare sektor. Artikel 195 van die Grondwet vereis etiese, verantwoordbare administrasie en indiensnemingspraktyke wat op bekwaamheid, objektiwiteit, billikheid en die regstelling van wanbalanse berus om breë verteenwoordiging te verseker. Die uitvoering van die Wet moet hierdie beginsels handhaaf en die SDK teen politieke inmenging beskerm.

Die breër mandaat dek munisipaliteite en openbare entiteite, onderhewig aan inwerkingtreding en gefaseerde uitvoering. Dit maak saak vir mense wat herhaaldelik swak dienslewering ervaar: onafhanklike toesig kan die personeel- en bestuurstekortkominge agter dié probleme blootlê. Die betrokke instelling bly verantwoordelik vir die herstel van dienste.

Sodra artikel 13 in werking tree, moet diegene aan wie SDK-besluite gerig is, normaalweg binne 60 dae verslag doen oor hoe daardie besluite uitgevoer of andersins hanteer is, tensy die SDK ’n ander tydperk bepaal of toelaat. Hierdie verslagdoeningsvereiste moet onderskei word van die sperdatum vir die uitvoering van ’n voorskrif. Bevindings moet tot regmatige, regstellende optrede lei.

Die ondertekening van die Wet stel dit nie in werking nie. Volgens die gepubliseerde inligting wat op 23 September 2026 beskikbaar is, het dit nog nie in werking getree nie. Artikel 23 vereis ’n presidensiële proklamasie in die Staatskoerant en laat verskillende datums vir inwerkingtreding toe. Artikel 22 stel die uitvoering van die mandaat vir munisipaliteite en openbare entiteite vir 12 maande vanaf inwerkingtreding uit. Daarna volg geleidelike uitvoering oor hoogstens drie jaar, onderhewig aan die beskikbaarheid van hulpbronne.

Die Stigting doen ’n beroep op die regering en die SDK om ’n duidelike uitvoeringsplan met kosteberamings, voldoende voorsiening vir bekwame personeel en ’n tydraamwerk vir die uitvoering daarvan te publiseer. Die Parlement moet vordering met voorbereidings monitor en opvolg wanneer instellings nie reageer nie. Die publiek moet kan sien dat ondersoeke tot reggestelde praktyke en beter prestasie lei.

Suid-Afrikaners verdien openbare instellings wat billik optree, verantwoordelikheid aanvaar en dienste lewer.

Die Stigting se meegaande infografika verduidelik in toeganklike taal wat die Wet verander, wat die SDK se bevoegdhede en beperkings is en hoe die gefaseerde uitvoering sal werk.

Lees die volledige infografika hier.

EINDE.

Uitgereik deur Ismail Joosub namens die FW de Klerk Stigting
Johannesburg