Ondersteun die werk van die FW de Klerk Stigting
Vir meer inligting oor skenkings kontak info@fwdeklerk.org of skandeer die QR-kode hieronder.
FW DE KLERK STIGTING LEWER KOMMENTAAR OP DIE WYSIGINGSWETSONTWERP OP DIE NASIONALE WATERINFRASTRUKTUURAGENTSKAP
Uitgereik deur Ismail Joosub namens die FW de Klerk Stigting op 06/03/2026.
Die FW de Klerk Stigting het skriftelike kommentaar by die Parlement se Gekose Komitee oor Samewerkende Regering en Openbare Administrasie ingedien oor die Wysigingswetsontwerp op die Suid-Afrikaanse Nasionale Waterhulpbron-infrastruktuuragentskap (SOC Beperk) van 2025.
Die wetsontwerp stel ’n belangrike institusionele verandering in die bestuur van nasionale waterinfrastruktuur voor. Dit klassifiseer die Suid-Afrikaanse Nasionale Waterhulpbron-infrastruktuuragentskap (“SANWRIA”) formeel as ’n groot openbare entiteit ingevolge Bylae 2 van die Wet op Openbare Finansiële Bestuur van 1999, terwyl dit ook voorsiening maak vir die uiteindelike verwydering van die Trans-Caledon-tonnelowerheid sodra sy funksies na die Agentskap oorgedra is. In praktiese terme konsolideer die wetgewing die finansiering, ontwikkeling en bestuur van nasionale grootmaat-waterinfrastruktuur – insluitend damme, oordragskemas en groot pyplynstelsels – binne ’n enkele staatsbeheerde entiteit.
Die Stigting ondersteun die oorhoofse doelwit om Suid-Afrika se kapasiteit te versterk om groot waterinfrastruktuurprojekte te finansier en te bestuur. Betroubare nasionale waterinfrastruktuur is noodsaaklik vir ekonomiese groei, omgewingsvolhoubaarheid en die progressiewe verwesenliking van die grondwetlike reg op toegang tot voldoende water.
Die Stigting van ’n nuwe Bylae 2-openbare entiteit hou egter ook beduidende bestuurs- en fiskale implikasies in. Entiteite van hierdie omvang bestuur tipies aansienlike finansiële hulpbronne en beskik oor leningsbevoegdhede om infrastruktuurbeleggings te finansier. Suid-Afrika se onlangse ervaring met bestuursmislukkings in verskeie staatsbeheerde ondernemings, waarna ook deur die Zondo-kommissie verwys is, beklemtoon die belangrikheid daarvan dat nuwe instellings van die begin af met sterk toesig- en verantwoordingsmeganismes gevestig word.
Die Stigting se voorlegging beklemtoon daarom die noodsaaklikheid van sterk bestuurswaarborge. Dit sluit in deursigtige en merietegebaseerde raadsaanstellings, oordeelkundige bestuur van lenings en finansiële risiko, streng nakoming van wetgewing oor openbare finansies, en doeltreffende parlementêre toesig oor die Agentskap se bedrywighede.
Ismail Joosub, Bestuurder: Grondwetlike Bevordering by die FW de Klerk Stigting, het die volgende te sê: “Die skepping van ’n enkele nasionale agentskap om waterinfrastruktuur te bestuur, is ’n beduidende institusionele verskuiwing en moet met omsigtigheid benader word. Wanneer groot infrastruktuurmandate in een entiteit gekonsolideer word, word die gehalte van langtermynbeplanning, tegniese onafhanklikheid en openbare verantwoordbaarheid van deurslaggewende belang. As SANWRIA wil slaag, moet dit gedissiplineerde infrastruktuurbeplanning, geloofwaardige leierskap en konsekwente deursigtigheid toon, sodat die bestuur van nasionale waterhulpbronne stewig in lyn bly met die openbare belang.”
Die Stigting sal poog om mondelinge voorleggings aan die Gekose Komitee te doen indien verhore belê word.
Klik hier om die volledige voorlegging te lees.
BEKENDSTELLING VAN DIE PLAASLIKE REGERING-VERSLAGKAART 2026
Die Plaaslike Regering-verslagkaart 2026 bied ‘n onafhanklike beoordeling van 50 munisipaliteite in al nege provinsies en meet prestasie aan die hand van vyf pilare van grondwetlike plaaslike regering. Die bevindings toon ‘n skerp ongelyke prentjie, waar sterk institusionele leierskap en gesonde finansiële bestuur deurgaans met beter dienslewering en openbare verantwoordbaarheid verband hou. Deur duidelike bewyse te verskaf van wat werk, wat misluk en waar verbetering moontlik is, help die Verslagkaart inwoners, raadslede en beleidmakers om praktiese en meetbare verandering te eis.
MUNISIPALE MISLUKKING IS NIE ONAFWENDBAAR NIE – EN HIERDIE VERSLAG BEWYS DIT
Die Plaaslike Regering-verslagkaart 2026 van die FW de Klerk Stigting voer aan dat munisipale mislukking nie onafwendbaar is nie, maar die gevolg is van identifiseerbare institusionele tekortkominge wat gemeet en reggestel kan word. Deur 50 munisipaliteite aan 100 objektiewe maatstawwe te toets, wys die verslag waar plaaslike regering verbeter, waar dit agteruitgaan en wat goed presterende munisipaliteite van swak presterendes onderskei. Dit bied praktiese, bewysgegronde aanbevelings om grondwetlike regering te versterk, dienslewering te verbeter en munisipale herstel meetbaar te maak.
FW DE KLERK STIGTING STEL DIE PLAASLIKE REGERING-VERSLAGKAART 2026 BEKEND
Die FW de Klerk Stigting se Plaaslike Regering-verslagkaart 2026 bied ’n onafhanklike, niepartydige beoordeling van munisipale prestasie en grondwetlike aanspreeklikheid regoor Suid-Afrika. Deur 100 gepubliseerde maatstawwe oor vyf kernpilare toe te pas, evalueer dit 50 munisipaliteite en wys dit op die institusionele faktore wat sukses of mislukking in plaaslike regering bepaal. Die verslag bied bewysgegronde insigte oor die toestand van munisipale bestuur en toon dat doeltreffende, grondwetlike plaaslike regering haalbaar is.