Die FW de Klerk Stigting het skriftelike kommentaar by die Parlement se Gekose Komitee oor Samewerkende Regering en Openbare Administrasie ingedien oor die Wysigingswetsontwerp op die Suid-Afrikaanse Nasionale Waterhulpbron-infrastruktuuragentskap (SOC Beperk) van 2025.

Die wetsontwerp stel ’n belangrike institusionele verandering in die bestuur van nasionale waterinfrastruktuur voor. Dit klassifiseer die Suid-Afrikaanse Nasionale Waterhulpbron-infrastruktuuragentskap (“SANWRIA”) formeel as ’n groot openbare entiteit ingevolge Bylae 2 van die Wet op Openbare Finansiële Bestuur van 1999, terwyl dit ook voorsiening maak vir die uiteindelike verwydering van die Trans-Caledon-tonnelowerheid sodra sy funksies na die Agentskap oorgedra is. In praktiese terme konsolideer die wetgewing die finansiering, ontwikkeling en bestuur van nasionale grootmaat-waterinfrastruktuur – insluitend damme, oordragskemas en groot pyplynstelsels – binne ’n enkele staatsbeheerde entiteit.

Die Stigting ondersteun die oorhoofse doelwit om Suid-Afrika se kapasiteit te versterk om groot waterinfrastruktuurprojekte te finansier en te bestuur. Betroubare nasionale waterinfrastruktuur is noodsaaklik vir ekonomiese groei, omgewingsvolhoubaarheid en die progressiewe verwesenliking van die grondwetlike reg op toegang tot voldoende water.

Die Stigting van ’n nuwe Bylae 2-openbare entiteit hou egter ook beduidende bestuurs- en fiskale implikasies in. Entiteite van hierdie omvang bestuur tipies aansienlike finansiële hulpbronne en beskik oor leningsbevoegdhede om infrastruktuurbeleggings te finansier. Suid-Afrika se onlangse ervaring met bestuursmislukkings in verskeie staatsbeheerde ondernemings, waarna ook deur die Zondo-kommissie verwys is, beklemtoon die belangrikheid daarvan dat nuwe instellings van die begin af met sterk toesig- en verantwoordingsmeganismes gevestig word.

Die Stigting se voorlegging beklemtoon daarom die noodsaaklikheid van sterk bestuurswaarborge. Dit sluit in deursigtige en merietegebaseerde raadsaanstellings, oordeelkundige bestuur van lenings en finansiële risiko, streng nakoming van wetgewing oor openbare finansies, en doeltreffende parlementêre toesig oor die Agentskap se bedrywighede.

Ismail Joosub, Bestuurder: Grondwetlike Bevordering by die FW de Klerk Stigting, het die volgende te sê: “Die skepping van ’n enkele nasionale agentskap om waterinfrastruktuur te bestuur, is ’n beduidende institusionele verskuiwing en moet met omsigtigheid benader word. Wanneer groot infrastruktuurmandate in een entiteit gekonsolideer word, word die gehalte van langtermynbeplanning, tegniese onafhanklikheid en openbare verantwoordbaarheid van deurslaggewende belang. As SANWRIA wil slaag, moet dit gedissiplineerde infrastruktuurbeplanning, geloofwaardige leierskap en konsekwente deursigtigheid toon, sodat die bestuur van nasionale waterhulpbronne stewig in lyn bly met die openbare belang.”

Die Stigting sal poog om mondelinge voorleggings aan die Gekose Komitee te doen indien verhore belê word.

Klik hier om die volledige voorlegging te lees.