Ondersteun die werk van die FW de Klerk Stigting
Vir meer inligting oor skenkings kontak info@fwdeklerk.org of skandeer die QR-kode hieronder.
FW DE KLERK STIGTING LEWER KOMMENTAAR OP DIE WYSIGINGSWETSONTWERP OP DIE NASIONALE WATERINFRASTRUKTUURAGENTSKAP
Uitgereik deur Ismail Joosub namens die FW de Klerk Stigting op 06/03/2026.
Die FW de Klerk Stigting het skriftelike kommentaar by die Parlement se Gekose Komitee oor Samewerkende Regering en Openbare Administrasie ingedien oor die Wysigingswetsontwerp op die Suid-Afrikaanse Nasionale Waterhulpbron-infrastruktuuragentskap (SOC Beperk) van 2025.
Die wetsontwerp stel ’n belangrike institusionele verandering in die bestuur van nasionale waterinfrastruktuur voor. Dit klassifiseer die Suid-Afrikaanse Nasionale Waterhulpbron-infrastruktuuragentskap (“SANWRIA”) formeel as ’n groot openbare entiteit ingevolge Bylae 2 van die Wet op Openbare Finansiële Bestuur van 1999, terwyl dit ook voorsiening maak vir die uiteindelike verwydering van die Trans-Caledon-tonnelowerheid sodra sy funksies na die Agentskap oorgedra is. In praktiese terme konsolideer die wetgewing die finansiering, ontwikkeling en bestuur van nasionale grootmaat-waterinfrastruktuur – insluitend damme, oordragskemas en groot pyplynstelsels – binne ’n enkele staatsbeheerde entiteit.
Die Stigting ondersteun die oorhoofse doelwit om Suid-Afrika se kapasiteit te versterk om groot waterinfrastruktuurprojekte te finansier en te bestuur. Betroubare nasionale waterinfrastruktuur is noodsaaklik vir ekonomiese groei, omgewingsvolhoubaarheid en die progressiewe verwesenliking van die grondwetlike reg op toegang tot voldoende water.
Die Stigting van ’n nuwe Bylae 2-openbare entiteit hou egter ook beduidende bestuurs- en fiskale implikasies in. Entiteite van hierdie omvang bestuur tipies aansienlike finansiële hulpbronne en beskik oor leningsbevoegdhede om infrastruktuurbeleggings te finansier. Suid-Afrika se onlangse ervaring met bestuursmislukkings in verskeie staatsbeheerde ondernemings, waarna ook deur die Zondo-kommissie verwys is, beklemtoon die belangrikheid daarvan dat nuwe instellings van die begin af met sterk toesig- en verantwoordingsmeganismes gevestig word.
Die Stigting se voorlegging beklemtoon daarom die noodsaaklikheid van sterk bestuurswaarborge. Dit sluit in deursigtige en merietegebaseerde raadsaanstellings, oordeelkundige bestuur van lenings en finansiële risiko, streng nakoming van wetgewing oor openbare finansies, en doeltreffende parlementêre toesig oor die Agentskap se bedrywighede.
Ismail Joosub, Bestuurder: Grondwetlike Bevordering by die FW de Klerk Stigting, het die volgende te sê: “Die skepping van ’n enkele nasionale agentskap om waterinfrastruktuur te bestuur, is ’n beduidende institusionele verskuiwing en moet met omsigtigheid benader word. Wanneer groot infrastruktuurmandate in een entiteit gekonsolideer word, word die gehalte van langtermynbeplanning, tegniese onafhanklikheid en openbare verantwoordbaarheid van deurslaggewende belang. As SANWRIA wil slaag, moet dit gedissiplineerde infrastruktuurbeplanning, geloofwaardige leierskap en konsekwente deursigtigheid toon, sodat die bestuur van nasionale waterhulpbronne stewig in lyn bly met die openbare belang.”
Die Stigting sal poog om mondelinge voorleggings aan die Gekose Komitee te doen indien verhore belê word.
Klik hier om die volledige voorlegging te lees.
OPENBARE GROND IS ’N GRONDWETLIKE INSTRUMENT, NIE NET ’N ITEM OP DIE BALANSSTAAT NIE
Die Konstitusionele Hof se Tafelberg-uitspraak bevestig dat goed geleë openbare grond nie bloot as ’n kommersiële bate behandel kan word wanneer dit kan help om apartheid se ruimtelike nalatenskap ongedaan te maak nie. Waar bekostigbare behuising gebou word, is belangrik, omdat toegang tot werksgeleenthede, vervoer, onderwys en noodsaaklike dienste deel vorm van betekenisvolle toegang tot voldoende behuising. Munisipaliteite en provinsies moet openbare grond dus deursigtig bestuur en vervreem, met opregte openbare deelname en behoorlike erkenning van die grond se grondwetlike waarde.
LESSE UIT DIE 2026-GTAC-KONFERENSIE
Die 2026-GTAC-konferensie oor openbare ekonomie het ’n kernwaarheid beklemtoon: Suid-Afrika se werkloosheidskrisis kan nie opgelos word deur mense op te lei vir werksgeleenthede wat nie bestaan nie. Volhoubare vooruitgang vereis bewysgebaseerde beleid, verstandiger openbare besteding en groter ondersteuning vir die informele, township- en plattelandse ekonomieë waar miljoene mense reeds hul bestaan maak. Uiteindelik vereis die Grondwet ’n staat wat waardigheid beskerm, struikelblokke tot geleenthede verwyder en sukses aan werklike uitkomste eerder as die aantal befondsde programme meet.
FW DE KLERK STIGTING OOR DIE TERUGHOUDING VAN MUNISIPALE OORDRAGBETALINGS
Die FW de Klerk Stigting neem kennis van die Nasionale Tesourie se besluit om oordragbetalings aan munisipaliteite wat nie aan wetlike vereistes voldoen nie, terug te hou, asook van die Parlement se oproep vir hul dringend die wet nakom. Hierdie verwikkelinge bevestig wat reeds glashelder geword het: Baie munisipaliteite regoor Suid-Afrika verkeer in ’n diep en volgehoue bestuurskrisis.