Die FW de Klerk Stigting verwelkom die hernuwing van die Wet op Groei en Geleenthede in Afrika (“AGOA”) tot 31 Desember 2026 as ’n stap wat korttermynsekerheid verseker vir Suid-Afrikaanse uitvoerders, asook vir die werkers en gemeenskappe wat afhanklik is van toegang tot die Amerikaanse mark. Ná maande van onsekerheid bring die hernuwing ’n mate van voorspelbaarheid in ’n onbestendige wêreldhandelsomgewing.

AGOA ondersteun reeds vir meer as twee dekades sleutelsektore van die Suid-Afrikaanse ekonomie, veral motorvervaardiging, landbou en tekstiele. Die hernuwing daarvan verhoed ’n onmiddellike inploffing van waardekettings wat duisende werksgeleenthede onderhou, veral in industriële sentrums en landelike gemeenskappe. In hierdie opsig is voortsetting verkieslik bo beëindiging en behoort dit as sodanig erken te word.

Die Stigting beklemtoon egter dat die hernuwing van AGOA nie ’n allesomvattende oplossing is nie. Die voortgesette toepassing van omvattende Amerikaanse tariewe ondermyn die praktiese voordele van die program beduidend. ’n Wederkerige tarief van 30% op die meeste Suid-Afrikaanse uitvoere, ’n tarief van 25% op voertuie en motoronderdele en ’n tarief van 50% op staal en aluminium erodeer die voorkeurtoegang wat AGOA veronderstel is om te bied. Vir verskeie sektore beteken dit dat belastingvrye toegang grootliks slegs op papier bestaan, terwyl mededingendheid in die praktyk verlore gaan.

Die gevolge is reeds duidelik sigbaar. Motorvoertuiguitvoere na die Verenigde State het skerp gedaal. Dit stel werksgeleenthede en verskaffingsnetwerke in gevaar. Landbouprodusente, veral in die sitrus-, wyn- en neutbedrywe, ervaar toenemende onsekerheid oor toekomstige versendings en markaandeel. Kleiner vervaardigers en uitvoerders word deur stygende koste en krimpende marges onder druk geplaas, wat hul vermoë beperk om uit te brei en meer Suid-Afrikaners in diens te neem.

Hierdie ontwikkelings beinvloed Suid-Afrika se grondwetlike verbintenisse direk. Artikel 22 van die Grondwet waarborg die reg om vrylik ’n mens se handel, beroep of professie te kies, terwyl die Aanhef die staat verbind tot die verbetering van die lewensgehalte van alle burgers. Handelsreëlings wat marktoegang inperk en werkskepping verswak, plaas hierdie grondliggende boustene onder druk. Artikel 9(2) herinner ons eweneens daaraan dat ekonomiese beleid gelykheid op ’n volhoubare en inklusiewe wyse moet bevorder.

Christo van der Rheede, Uitvoerende Direkteur van die FW de Klerk Stigting, sê: “AGOA se hernuwing bied welkome verligting, maar dit elimineer nie die onderliggende struikelblokke waarmee ons uitvoerders te kampe het nie. Hierdie tydelike sekerheid moet doelgerig aangewend word om werksgeleenthede nou te beskerm en om meer veerkragtige, gediversifiseerde handelsverhoudings vir die toekoms te bou.”

Ismail Joosub, Bestuurder: Grondwetlike Bevordering, het bygevoeg: “Hierdie oomblik dien as ’n grondwetlike herinnering dat menswaardigheid, gelykheid en ekonomiese vryheid onafskeidbaar is. Suid-Afrika kan nie vir onbepaalde tyd op eksterne voorkeure staatmaak nie; ons moet handelsdiversifikasie en binnelandse hervormings nastreef wat geleenthede ontsluit, mededingendheid versterk en breëgebaseerde insluiting bevorder.”

Die FW de Klerk Stigting doen gevolglik ’n beroep op ’n pragmatiese en beginselvaste reaksie. Benut AGOA se voortgesette geldigheid, terwyl daar dringend gewerk word aan gediversifiseerde markte, konstruktiewe diplomasie en binnelandse beleide wat stewig gegrond is in grondwetlike waardes en langtermyn ekonomiese veerkragtigheid.