Uitgereik deur Ismail Joosub namens die FW de Klerk Stigting op 20/05/2026

Die koste van Verlore Verantwoorbaarheidsessies

President Cyril Ramaphosa se vraag-en-antwoordsessie in die Parlement op 14 Mei 2026 moes ‘n doodgewone sitting in verantwoordbaarheid gewees het. In plaas daarvan is die sitting ontwrig nog voordat die President mondelinge vrae kon begin beantwoord het. Lede van sekere partye het beswaar gemaak teen die orde van die dag en het uitgestap.

Die kernkwessie is die koste vir die publiek. Belastingbetalers het betaal vir die President, LP’s, voorsittende beamptes, personeel, uitsaaiers, sekuriteit, tolke en tegnici. Wanneer hierdie parlementêre masjinerie ontwrig word, kry burgers minder verantwoordbaarheid vir hul geld.

Die Grondwetlike Doel van Orde

Artikel 42(3) van die Grondwet bepaal dat die Nasionale Vergadering die mense verteenwoordig, ’n nasionale forum vir openbare oorweging bied, wetgewing aanvaar en uitvoerende optrede ondersoek. Artikel 55(2) vereis dat daar meganismes moet wees om die uitvoerende gesag verantwoordbaar te hou en oorsig daaroor uit te oefen.

Artikel 92(2) maak die Kabinet gesamentlik en individueel verantwoordbaar teenoor die Parlement, terwyl artikel 92(3)(b) volledige en gereelde verslae aan die Parlement vereis. Presidensiële vrae is dus nie bloot politieke ritueel nie. Dit is instrumente waardeur die Grondwet antwoorde vereis.

Artikel 57(1), wat die Nasionale Vergadering toelaat om sy eie verrigtinge te reguleer, moet saam met die beginsels van verantwoordbaarheid, deursigtigheid, openbare betrokkenheid en verteenwoordigende demokrasie gelees word. Gesamentlike parlementêre sake word deur artikel 45(1) gereguleer, terwyl artikel 45(2) voorregte en immuniteite tydens gesamentlike verrigtinge bevestig. Artikels 58 en 71 beskerm vryheid van spraak in die Parlement, maar daardie vryheid bly steeds onderhewig aan parlementêre reëls en bevele.

Wat die Reëls Verbied

Reël 69 van die Nasionale Vergadering verbied growwe wanordelike gedrag, insluitend die doelbewuste veroorsaking van ernstige wanorde of ontwrigting. Reëls 70 tot 73 bemagtig die voorsittende beampte om ’n lid te beveel om die sitting te verlaat en, waar nodig, die Sersant-at-Arms en die Parlementêre Beskermingsdienste te betrek.

Die Gesamentlike Reëls verbied ernstige wanorde, die belemmering van ’n lid se verwydering, herhaalde verset teen die Voorsitter, die weiering om rulings te aanvaar, en gedrag wat die waardigheid, dekorum of prosedure van die Parlement ernstig benadeel. Gesamentlike Reël 15 verbied onderbrekings van die President tydens die Staatsrede.

Die Wet op die Bevoegdhede, Voorregte en Immuniteite van die Parlement en Provinsiale Wetgewers, Wet 4 van 2004, omskryf ’n “steurnis” as gedrag wat met verrigtinge inmeng, dit ontwrig óf waarskynlik sal ontwrig. Artikel 13 handel oor minagting, insluitend die opsetlike weiering om ’n reël, bevel of resolusie te gehoorsaam. Artikel 12(5) maak voorsiening vir waarskuwings, berispings, verskonings, die weerhouding van fasiliteite, verwydering uit posisies, boetes van tot een maand se salaris en toelaes, óf skorsing vir tot 30 dae.

Die Wet op die Finansiële Bestuur van die Parlement en Provinsiale Wetgewers van 2009 is ook relevant, omdat vermybare uitgawes wat deur wanorde veroorsaak word, vrae oor vermorsing laat ontstaan.

Die Koste per Minuut

Geen openbare faktuur gee ’n presiese koste vir 14 Mei nie. Daar is egter genoeg amptelike data om ’n billike model saam te stel. Die vergoedingskedule van Januarie 2026 stel die jaarlikse pakket van ’n gewone LP of permanente afgevaardigde van die Nasionale Raad van Provinsies op R1 322 968 vanaf 1 April 2025.

As ’n mens 224 parlementêre werksdae en ’n agt-uur ontledingsdag gebruik, beloop dit R12,30 per minuut per lid. Vir 400 lede van die Nasionale Vergadering is die minimum vergoedingskoste R4 921,76 per minuut. Vir 490 lede in ’n gesamentlike sitting is die ekwivalente bedrag R6 029,15 per minuut.

Daarna volg die institusionele masjinerie. Die Parlement se Jaarlikse Prestasieplan vir 2026/27 ken R1 053 231 000 toe aan Program 2: Wetgewing en Oorsig. Wanneer dié bedrag oor dieselfde berekeningsgrondslag versprei word, beloop dit R9 795,12 per minuut.

As daardie programkoste aan die Nasionale Vergadering toegedeel word en ledevergoeding bygevoeg word, lewer dit ’n kern-ontwrigtingskoers vir die Nasionale Vergadering van R12 464,73 per minuut. Vir gesamentlike sittings is die ekwivalente bedrag R15 824,27 per minuut.

Wat Dit in Rand Beteken

Volgens die Nasionale Vergadering-model kos tien verlore minute R124 647,30. Vyftien minute kos R186 970,95. Twintig minute kos R249 294,60. Dertig minute kos R373 941,90. Vyf-en-veertig minute kos R560 912,85. Een uur kos R747 883,80.

In ’n gesamentlike sitting kos vyftien minute R237 364,05, dertig minute R474 728,10, vyf-en-veertig minute R712 092,15 en een uur R949 456,20. Hierdie syfers sluit nie ekstra sekuriteit, oortyd, tegniese vertragings, ondoeltreffendheid met kragopwekkers, reputasieskade of onbeantwoorde vrae in nie.

Die geleentheidskoste is net so ernstig. Die Parlement het onlangs berig dat 572 mondelinge vrae aan die Uitvoerende Gesag in die Nasionale Vergadering gestel is, met byna 90% van die antwoorde ontvang. Daarteenoor het 3 315 skriftelike vrae slegs ’n antwoordkoers van 49% opgelewer.

Mondelinge verantwoordbaarheid is dus meer betroubaar as skriftelike verantwoordbaarheid. Elke minuut wat deur ontwrigting verlore gaan, kan ’n opvolgvraag uitskakel, druk op die Uitvoerende Gesag verminder en wetsgehoorsame LP’s van kosbare oorsigtyd ontneem. ’n Sitting kan dus voortgaan en steeds geld mors indien ’n deel van sy grondwetlike doel vernietig is.

Die Probleem met die Tydelike Vergaderplek

Hierdie koste word vererger deur die omstandighede waaronder die Parlement tans funksioneer. Ná die brand in 2022 het die Nieuwmeesterkoepel ’n tydelike vergaderplek geword. Openbare berigte dui op ongeveer R30 miljoen vir die Koepelprojek, ’n tweede fase van sowat R25 miljoen teenoor ’n begroting van R31 miljoen, ’n vermyde eksterne lokaaluitgawe van ongeveer R48 miljoen per jaar, en ’n Tesourie-aanpassing van R15,827 miljoen vir die opgradering en toerusting van die Koepel.

Dit beteken dat ontwrigting nou plaasvind in ’n besonder duur tydelike parlementêre omgewing.

’n Billike Gevolgtrekking vir Belastingbetalers

Ten slotte betaal Suid-Afrikaners LP’s nie bloot om in die Parlement op te daag nie. Ons betaal vir ’n grondwetlike stelsel wat openbare geld moet omskep in wetgewing, oorsig en verantwoordbaarheid.

Die Parlement begroot ook R3 miljoen per portefeuljekomitee, R627,815 miljoen vir politieke partytoelaes en R308,095 miljoen vir lede se fasiliteite. Wanneer lede parlementêre verrigtinge belemmer, befonds die belastingbetaler verteenwoordiging, ondersteuningsstrukture en institusionele masjinerie, maar ontvang minder openbare waarde daarvoor.

Die oplossing is nie om robuuste debat stil te maak nie. Dit is om duidelik tussen debat en obstruksie te onderskei. ’n Demokrasie moet skerp meningsverskil verdra, maar dit hoef nie voorkombare wanorde sonder gevolge te subsidieer nie.

As een maand se salaris ongeveer R110 247,33 beloop, is die maksimum boete ingevolge artikel 12(5)(f) kleiner as die koste van nege minute se gewone ontwrigting in die Nasionale Vergadering volgens die kernmodel. Dit is ’n swak afskrikmiddel. Die Parlement behoort sy reëls toe te pas, kosteberamings vir ontwrigtings te publiseer en te verseker dat sanksies die werklike openbare verlies weerspieël.

Die grondwetlike kwessie en die ekonomiese kwessie is uiteindelik dieselfde. Wanorde verswak oorsig, mors kosbare parlementêre tyd en laat burgers betaal vir verantwoordbaarheid wat hulle nie ontvang nie.

Die gewone burger sien dalk nooit die faktuur nie, maar hy betaal dit elke keer deur ’n wetgewer wat minder doeltreffend funksioneer en in chaos ontaard.

Vir meer oor hierdie onderwerp, lees: Die Prys van Presidensiële Besluiteloosheid – https://fwdeklerk.org/af/die-prys-van-presidentiele-besluiteloosheid/