Die FW de Klerk Stigting is trots om aan Money Smart Week Suid-Afrika 2026 deel te neem. Vanjaar se tema, “Money Smart: The Power of Possible”, is met goeie rede hoopvol. Finansiële kennis kan nuwe keuses moontlik maak, ’n huishouding beskerm en ’n jong mens meer beheer gee oor wat hierna gebeur. Maar as ons eerlik oor daardie hoop wil wees, moet die week met ’n ongemaklike waarheid begin: jy kan nie ’n inkomste begroot wat jy nie het nie.

Die jongste Kwartaallikse Arbeidsmagopname behoort die toon van elke gesprek oor geld en jong mense te verander. In die tweede kwartaal van 2026 het Suid-Afrika se amptelike werkloosheidskoers tot 33,6% gestyg. Onder jong mense van 15 tot 34 jaar het dit 47,4% bereik. Nagenoeg vyf miljoen jong mense in die arbeidsmag was werkloos. Dit is nie bloot ekonomiese syfers nie. Dit is vyf miljoen lewens waarin vervoer, data, kos, familieverwagtinge en hoop steeds geld kos, selfs wanneer geen salaris inkom nie.

Die verkeerde les sou wees dat dit nie meer saak maak om te begroot nie. Dit maak wel saak. Die ewe verkeerde les sou wees dat elke jong mens onder finansiële druk bloot nie behoorlik begroot het nie. ’n Begroting kan bepaal waarheen ’n inkomste gaan. Dit kan ’n geldlekkasie uitwys, ’n onbekostigbare verpligting blootlê en ’n huishouding help besluit voordat die druk namens hulle besluit. Maar dit kan nie werk skep nie. Wanneer finansiële opvoeding dié onderskeid ignoreer, verander persoonlike verantwoordelikheid in persoonlike blaam.

Dit is waar die Grondwet in die gesprek hoort – nie as ’n lesing nie, maar as ’n praktiese toets. Artikel 22 gee elke burger die reg om vrylik ’n bedryf, beroep óf professie te kies. Dit belowe niemand ’n werk, ’n kliënt óf ’n suksesvolle onderneming nie. Dit vereis egter dat ons ekonomiese vryheid ernstig opneem. Ons moet vra of onderwys, vervoer, konnektiwiteit, permitte, finansiering en openbare dienste die deur waardeur inspanning inkomste word, wyer oopmaak – of dit stilweg nouer maak.

Vir ’n jong werksoeker is die volgende rand dikwels reeds bestee voordat dit verdien is. Aansoeke kos data. Onderhoude verg vervoer, geskikte klere en soms ’n dag sonder betaling. ’n Werk in ’n ander deel van die stad kan soos ’n geleentheid lyk totdat die maandelikse taxigeld langs die beginsalaris geplaas word. Die eerste slim stap met geld kan dus wees om die koste van die pad na inkomste eerlik te bereken: Wat sal dit kos om aansoek te doen, by die werk uit te kom, te werk en lank genoeg in die pos te bly om vorentoe te beweeg?

Dieselfde dissipline geld vir ’n ekstra verdienste. Suid-Afrikaners word dikwels aangesê om “iets te begin”, asof ’n onderneming met motivering alleen gebou kan word. Maar motivering alleen is nie genoeg nie. Voorraad, elektrisiteit, toerusting, platformfooie, aflewering, mobiele data en kliënte wat laat betaal, kan indrukwekkende verkope in onsigbare verliese verander. ’n ekstra verdienste word ’n onderneming wanneer die kontantvloei sigbaar word: geld wat werklik ontvang is, geld wat werklik betaal is en geld wat nog uitstaande is. Omset is nie wins nie, en ’n faktuur is nie kontant voordat die kliënt betaal nie.

Wanneer die eerste salaris wel inkom, moet dit volgens ’n stelsel bestuur word – nie iets om te vier wat in verwarring eindig nie. Lees die salarisstrokie. Vra oor elke aftrekking. Sluit die werklike koste om die inkomste te verdien by die begroting in. Bewaar die dokument, want dit kan later help met ’n huuraansoek, ’n belastingnavraag óf ’n geskil. Sit dan ’n klein bedrag opsy voordat die maand dit insluk en kies een vaardigheid, hulpmiddel of kwalifikasie wat die volgende inkomstegeleentheid sterker as die eerste kan maak.

Hierdie verantwoordelikheid kan nie op jong mense alleen rus nie. Nasionale Tesourie se konsep van die Nasionale Beleid oor Finansiële Opvoeding vir Verbruikers erken dat werkloosheid, onstabiele inkomste en stygende lewenskoste beïnvloed watter finansiële keuses mense kan maak. Werkgewers behoort aanstellingsprosesse en salarisstrokies verstaanbaar te maak. Finansiële instellings behoort billike produkte vir mense met onreëlmatige inkomste te ontwerp, eerder as om daardie inkomste as ’n gebrek te behandel. Skole en opleidingsprogramme behoort finansiële lesse met eerste werksgeleenthede, vryskutwerk en kleinsake-kontantvloei te verbind.

Die regering het ook werk om te doen wat geen begrotingstoep kan doen nie. Betroubare elektrisiteit, water, vervoer en konnektiwiteit verlaag die koste om ’n inkomste te verdien. Duidelike permitte laat ’n klein handelaar toe om wettig sake te doen. Deursigtige verkryging kan ’n mark vir ’n nuwe verskaffer oopmaak. Wanneer hierdie stelsels faal, betaal ’n jong mens twee keer: eers deur die verlies aan openbare waarde, en daarna deur die private koste om ’n ander manier te vind om te werk.

Money Smart Week behoort dus twee fiktiewe stories bloot te lê. Die eerste sê dat jong mense magteloos is totdat die ekonomie verander. Die tweede sê dat dissipline alleen enige ekonomie kan oorkom. Nie een is waar nie. Jong mense kan wel self optree, maar hulle het ’n oop deur nodig. Instellings het verpligtinge, maar elke geleentheid het steeds iemand nodig wat gereed is om dit te benut. Dit is die grondwetlike middeweg: persoonlike deursettingsvermoë, billike markte en ’n bevoegde regering wat saam die ruimte vir keuse vergroot. Die krag van moontlikheid begin by die eerste rand – en by ’n land wat vasbeslote is om dit moontlik te maak om daardie rand te verdien.

Vir meer oor hierdie onderwerp, lees: FW DE KLERK FOUNDATION PROUD TO PARTICIPATE IN MONEY SMART WEEK SOUTH AFRICA 2026 – https://fwdeklerk.org/fw-de-klerk-foundation-proud-to-participate-in-money-smart-week-south-africa-2026/