Uitgereik deur Christo van der Rheede namens die FW de Klerk Stigting op 12/03/2025

Die FW de Klerk Stigting neem kennis van die 2025-begrotingsrede wat Minister van Finansies Enoch Godongwana op 12 Maart 2025 gelewer het, nadat dit aanvanklik uitgestel is. Die begroting word in ‘n tyd van groot fiskale druk voorgelê, met Suid-Afrika wat toenemend ‘n groter skuldlas in die gesig staar en ‘n ekonomie wat al vir twee dekades stagneer. Alhoewel daar positiewe aspekte in die begroting is, bly ons ernstig bekommerd oor sekere besluite wat ongelykheid en armoede verder sal vererger, veral die verhoging van die BTW-koers.

Die voorgestelde BTW-verhoging van 15% na 16%, ingefaseer oor twee jaar met ‘n verhoging van 0,5 persentasiepunte elke jaar, is ‘n skadelike regressiewe maatreël wat laer- en middelinkomstehuishoudings buite verhouding benadeel. Terwyl die Stigting die kompleksiteit van hierdie opwegings erken, glo ons dat BTW-verhogings die verkeerde benadering is, veral in ‘n land wat reeds sukkel met hoë werkloosheid en inflasie.

Wat maatskaplike welsyn betref, het die regering R284,7 miljard aan maatskaplike toelaes toegeken, maar die Stigting bly bekommerd oor die volhoubaarheid van hierdie maatreëls op die lang termyn. Alhoewel hierdie toelaes korttermynverligting kan bied, doen dit nie genoeg om die strukturele probleme wat Suid-Afrika se ekonomie en openbare dienste teister, aan te spreek nie.

Maatskaplike toelaes moet nie as vervanging vir werklike ekonomiese hervorming gesien word nie.

Daar is egter positiewe elemente in die begroting. Die regering het R5 miljard aan die Departement van Verdediging toegewys, en R19,1 miljard om 11 000 onderwysers in klaskamers te hou, wat beduidende maatskaplike voordele sal inhou. Verder verseker die R9,4 miljard wat vir verdediging en korrektiewe dienste bewillig is, Suid-Afrika se stabiliteit in ‘n toenemend onstuimige streek.

Ten spyte van hierdie positiewe stappe, bly die Stigting diep bekommerd oor die stygende skulddienskoste, wat vanjaar R389,6 miljard sal beloop – 22 sent van elke rand wat in inkomste ingesamel word. Ismail Joosub, Bestuurder van Grondwetlike Bevordering by die Stigting, het gesê: “Om op ‘n hoër BTW-koers te vertrou om die skuldkrisis aan te spreek, slaag nie daarin om die grondoorsake van fiskale wanbestuur aan te pak nie. Ons het langtermyn, volhoubare oplossings nodig.”

Christo van der Rheede, Uitvoerende Direkteur, het bygevoeg: “Die R1 triljoen wat aan infrastruktuurbesteding toegeken word, is ‘n sleutelgeleentheid vir werkskepping, maar dit moet strategies aangewend word. Behalwe om net paaie en brûe te bou, moet hierdie belegging innovasie bevorder en nywerhede ontwikkel wat langtermyn ekonomiese groei kan aandryf, soos groen energie en tegnologie. Ons het ‘n holistiese benadering nodig wat infrastruktuur in ‘n toekomstige katalisator vir volhoubare werksgeleenthede omskep.”

Die Stigting vra vir meer gerigte hervormings om ondoeltreffendheid te verminder en inklusiewe groei te bevorder, sonder om die mees kwesbare groepe verder te belas. Skep ‘n omgewing wat gunstig is vir beleggers sodat ekonomiese groei kan traksie kry!