Die FW de Klerk Stigting neem met diepe hartseer kennis van die afsterwe van Clem Sunter en betuig ons opregte meegevoel aan sy vrou, Margaret, sy kinders en kleinkinders, asook aan almal wat deur sy werk en voorbeeld geraak is.

Clem Sunter is wyd gerespekteer as ’n strateeg, scenariobeplanner en openbare denker wie se werk Suid-Afrikaners gehelp het om duideliker na te dink oor die gevolge van politieke en ekonomiese keuses. In die 1980’s het sy “High Road / Low Road”-scenario-raamwerk ’n gestruktureerde manier gebied om die keuses waarvoor die land gestaan het, te verstaan. ’n Onderhandelde, vreedsame oorgang aan die een kant, óf toenemende konflik en onstabiliteit aan die ander kant. Betroubare historiese bronne dui daarop dat hierdie scenario’s regoor die Suid-Afrikaanse samelewing aangebied is en debat op die hoogste vlakke beïnvloed het, insluitend onder dié wat die hervormingspad struktuur gegee het wat uiteindelik tot ’n grondwetlike demokrasie onder president FW de Klerk gelei het.

President Cyril Ramaphosa in sy betuiging van medelye, beskryf Sunter as ’n “baanbrekende, skerpsinnige leier” wat Suid-Afrikaners aangemoedig het om na te dink oor die soort inklusiewe en vreedsame samelewing wat die land behoort te bou. Hierdie huldeblyk weerspieël die blywende betekenis van Sunter se bydrae. Hy het die ruimte vir rasionele, bewysgebaseerde gesprek verbreed in ’n tyd toe vrees en ideologie die openbare diskoers maklik kon oorheers.

Sunter se nalatenskap hou ’n blywende les vir demokratiese regering in. ’n Grondwetlike demokrasie berus nie net op instellings nie, maar ook op ’n kultuur van onafhanklike denke, oop ondersoek en intellektuele eerlikheid. Scenariobeplanning, soos hy dit beoefen het, vereis dat leiers aannames aan die hand van feite toets, alternatiewe toekomste opweeg en gevolgtrekkings hersien namate nuwe bewyse na vore kom. Sulke gedissiplineerde denke versterk aanspreeklikheid en reaksievermoë deur besluite in die werklikheid te veranker eerder as in retoriek.

In ’n tyd waarin samelewings wêreldwyd met polarisasie, waninligting en korttermyn-politieke druk worstel, beklemtoon Sunter se voorbeeld die belangrikheid daarvan om navorsing, wetenskap en langtermyn-ontleding in openbare besluitneming te integreer. Onafhanklike denkers wat heersende aannames bevraagteken en gevolge belig, vervul ’n noodsaaklike demokratiese funksie. Hulle verbreed debat, werp lig op keuses en help samelewings om onsekerheid met rede eerder as vrees te troef.

Die FW de Klerk Stigting vereer Clem Sunter se lewe as een wat Suid-Afrika se pad na ’n onderhandelde skikking en grondwetlike bestel versterk het. Sy werk bly ’n herinnering dat die gehalte van demokrasie nie net bepaal word deur die leiers wat samelewings kies nie, maar ook deur die gehalte van denke wat hul keuses rig.

Mag hy in vrede rus.