Die saak het toe in Julie 2018 voor die Appèlhof gedien, waar die uitspraak van die Hoë Hof omgekeer is, en daar is bevind dat Jiba en Mrwebi nie van die rol van advokate geskrap moet word nie. Die uitspraak was verdeeld onder vyf regters – drie het beslis ten gunste van Jiba en Mrwebi, en die ander het nie saamgestem nie en ‘n minderheidsuitspraak gelewer. Die meerderheidsuitspraak het bevind dat die Algemene Balieraad geen wangedrag aan die kant van Jiba kon bewys nie en dat die getuienis wat deur die Algemene Balieraad voorgelê is, tesame met die verduideliking van Jiba, nie die beweerde wangedrag op grond van waarskynlikheid kon bewys nie. Ten opsigte van Mrwebi het die meerderheid aanvaar dat wangedrag teen hom bewys is, maar dat daar geen bewys was van oneerlikheid nie, omdat hy nie voordeel getrek het uit die wangedrag nie. Ondanks hierdie bevindings het die Appèlhof met die Hoë Hof saamgestem dat Jiba en Mrwebi, as advokate, nie aan die vereiste standaard van integriteit en eerlikheid voldoen nie.

Die Algemene Balieraad het toe die Konstitusionele Hof genader om verlof tot appèl teen die uitspraak van die Appèlhof (d.w.s. om die uitspraak van die Appèlhof ter syde te stel). Daar moet aan sekere vereistes voldoen word om ‘n saak in die Konstitusionele Hof aan te hoor. Die Algemene Balieraad kon nie bewys dat daar ‘n grondwetlike aangeleentheid is wat aangehoor moet word, dat uitleg van die Grondwet nodig was of dat ‘n grondwetlike reg beskerm moes word nie. Die Hof het die aansoek om verlof tot appèl dus van die hand gewys op grond daarvan dat dit geen jurisdiksie oor die aangeleentheid het nie. Dit beteken dat beide Jiba en Mrwebi lede van die Balie bly en in staat is om werk te kry as advokate – behalwe by die nasionale vervolgingsgesag, vir nou.

Dit is belangrik om daarop te let dat hulle vroeër vanjaar deur die President van hul pligte by die NVG onthef is. Die besluit volg op die aanbevelings wat deur die Mokgoro-kommissie van ondersoek gedoen is oor die geskiktheid van die twee om senior poste binne die NVG te beklee. Die verslag van die Mokgoro-kommissie, wat in April 2019 vrygestel is, het betreffende advokaat Jiba aangevoer as volg:

“…the Courts’ observance of Jiba’s attitude throughout the course of the various reviews was characterised by non-responsiveness and irreverence towards the Courts. Furthermore, Jiba lacked accountability and sought to shift responsibility when she was expected to act under an order”. 

Die Kommissie het benadruk dat aanklaers beamptes van die hof is en verplig is om die hof by te staan en sodoende die oppergesag van die reg te handhaaf. Met betrekking tot advokaat Mrwebi het die Kommissie spesifiek gesê dat hy nie met die integriteit opgetree het soos vereis in terme van die Wet op die Nasionale Vervolgingsgesag nie, en die manier waarop hy sy pligte vervul het, “openlik verskil van wat verwag word van ‘n persoon in sy posisie”.

Die President se besluit om hulle af te dank, sy redes, sowel as vertoë deur die advokate, moet binne 14 dae aan die Parlement voorgelê word – as die Parlement in sitting is. Indien dit nie in sitting nie, is dit binne 14 dae nadat die Parlement weer begin. Daar word dan van die Parlement verwag om binne 30 dae na ontvangs van sodanige kennisgewing (of so gou as wat redelikerwys moontlik is) ‘n resolusie te neem met vermelding of die afdanking aanbeveel word of nie. Hierdie besluit van die President moet nog deur die Parlement goedgekeur word, aangesien die vyfde parlement verdaag het geneem het toe die besluit geneem is. Dit is uiters noodsaaklik dat die sesde parlement hierdie saak dringend aanspreek. Na aanleiding van die bevindings van die hof vandag, het Jiba se regsverteenwoordigers aangedui dat hulle, afhangend van die bevindinge van die Parlement in verband met die President se besluit, die verslag van die Mokgoro-kommissie op hersiening kan neem.

‘n Mens moet versigtig wees as die bevindinge van die Konstitusionele Hof oorweeg word, aangesien daar geen proklamasie oor die meriete van die saak was nie. Die uitspraak het Jiba en Mrwebi nie onderskryf of vrygestel van hul wangedrag nie. Beide die Hoë Hof sowel as die Appèlhof se uitsprake het erkenning gegee aan die twee se oneerlikheid, gewetenlose gedrag en ernstige wangedrag. Dit moet beklemtoon word, aangesien dit van kritieke belang is dat advokate ‘geskikte’ en ‘regte’ mense moet wees as hulle hul belangrike verantwoordelikhede moet uitvoer, waar veelvuldige howe en ‘n Kommissie wat ingevolge die NVG-wet ingestel is negatiewe bevindings teen hul maak, moet versigtig oorweeg word waar hulle in die regstelsel geleë is.

Deur me Rebecca Sibanda: Regsassistent, Sentrum vir Grondwetlike Regte
27 Junie 2019

Leave a Reply

Your email address will not be published.