{"id":33109,"date":"2025-07-03T09:49:52","date_gmt":"2025-07-03T07:49:52","guid":{"rendered":"https:\/\/fwdeklerk.org\/?p=33109"},"modified":"2025-07-03T13:48:44","modified_gmt":"2025-07-03T11:48:44","slug":"die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/","title":{"rendered":"DIE SKADU-EKONOMIE IS NIE &#8216;N BEDREIGING NIE &#8211; DIT IS &#8216;N ONBENUTTE GELEENTHEID"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"33109\" class=\"elementor elementor-33109\" data-elementor-post-type=\"post\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-70d513b9 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"70d513b9\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-586167f8\" data-id=\"586167f8\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1ac4cb3 elementor-widget elementor-widget-spacer\" data-id=\"1ac4cb3\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"spacer.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-spacer\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-spacer-inner\"><\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-inner-section elementor-element elementor-element-9e6fc18 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"9e6fc18\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-50 elementor-inner-column elementor-element elementor-element-87a11f2\" data-id=\"87a11f2\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5ee3f0e elementor-widget__width-initial elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"5ee3f0e\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"500\" height=\"500\" src=\"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Donate-QR-Code.png\" class=\"attachment-large size-large wp-image-22326\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Donate-QR-Code.png 500w, https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Donate-QR-Code-300x300.png 300w, https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/Donate-QR-Code-150x150.png 150w\" sizes=\"(max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-50 elementor-inner-column elementor-element elementor-element-e8d1db8\" data-id=\"e8d1db8\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c157fae elementor-widget__width-initial elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"c157fae\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><strong>Ondersteun die werk van die FW de Klerk Stigting<\/strong><\/p><p class=\"p1\">Vir meer inligting oor skenkings kontak <a href=\"mailto:info@fwdeklerk.org\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">info@fwdeklerk.org<\/a> of skandeer die QR-kode hieronder.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-eee07b9 elementor-align-right elementor-widget elementor-widget-button\" data-id=\"eee07b9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"button.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-button-wrapper\">\n\t\t\t\t\t<a class=\"elementor-button elementor-button-link elementor-size-sm\" href=\"https:\/\/fwdeklerk.org\/the-shadow-economy-is-not-a-threat-it-is-an-untapped-opportunity\/\">\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-button-content-wrapper\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-button-text\">Read this article in English<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6c3b142 elementor-widget-divider--view-line elementor-widget elementor-widget-divider\" data-id=\"6c3b142\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"divider.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-divider\">\n\t\t\t<span class=\"elementor-divider-separator\">\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-37e27da elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"37e27da\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">DIE SKADU-EKONOMIE IS NIE 'N BEDREIGING NIE - DIT IS 'N ONBENUTTE GELEENTHEID <\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8d23333 elementor-widget elementor-widget-spacer\" data-id=\"8d23333\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"spacer.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-spacer\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-spacer-inner\"><\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-29df11c elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"29df11c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em>Uitgereik deur Ismail Joosub namens die FW de Klerk Stigting op 03\/07\/2025<\/em><\/p><p>\u00a0<\/p><p>Suid-Afrika se jeugwerkloosheidskrisis is niks nuuts nie. Wat w\u00e9l nuut is &#8211; ten minste in die openbare debat &#8211; is die groeiende besef dat ons amptelike arbeidsyfers dalk \u2019n groot deel van die werklikheid miskyk. <a href=\"https:\/\/www.globalbusiness.co.za\/post\/south-african-unemployment-crisis-deepens-in-q1-2025#:~:text=The%20survey%2C%20released%20on%20May%2013%2C%20presents,alarming%2062.4%25%20among%20those%20aged%2015%2D24%20years.\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Volgens Statistiek Suid-Afrika<\/a> was 46,1% van jongmense tussen 15 en 34 jaar in 2025 werkloos, met meer as 62% van di\u00e9 tussen 15 en 24 sonder werk. <a href=\"https:\/\/www.businesslive.co.za\/bd\/economy\/2025-06-10-capitec-ceo-argues-sas-jobless-rate-as-low-as-10\/#:~:text=Capitec%20CEO%20Gerrie%20Fourie%20is,could%20be%20closer%20to%2010\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Maar toenemende bewyse<\/a> dui daarop dat miljoene jong mense w\u00e9l inkomste verdien &#8211; in die informele ekonomie. Hierdie vorme van werk pas nie altyd netjies in opnames of sigblaaie nie, maar dit is werklik, betekenisvol en groei vinnig.<\/p><p>Die omvang van hierdie sogenaamde \u201c<em>skadu-ekonomie<\/em>\u201d kan nie langer ge\u00efgnoreer word nie. <a href=\"https:\/\/finmark.org.za\/knowledge-hub\/articles\/12-million-adults-struggle-with-debt-while-relying-on-credit-to-cope?entity=news\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Studies toon<\/a> dat bykans 9 miljoen mense (<a href=\"https:\/\/finmark.org.za\/knowledge-hub\/articles\/12-million-adults-struggle-with-debt-while-relying-on-credit-to-cope?entity=news\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">8,2 miljoen volgens FinScope<\/a>) hul inkomste uit informele aktiwiteite verkry &#8211; meer as dubbel die getal (<a href=\"https:\/\/www.news24.com\/citypress\/business\/unemployment-is-stats-sa-getting-it-wrong-20250614-0878#:~:text=According%20to%20Stats%20SA%2C%20the%20informal%20sector,income%20in%20this%20sector%20are%20Capitec%20clients.&amp;text=The%20informal%20sector%2C%20as%20defined%20by%20Stats,tax%20and%20employ%20fewer%20than%20five%20people.\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">3,3 miljoen volgens Stats SA<\/a>) wat amptelik as werkend in die informele sektor aangeteken is. Dit sluit in mikro-entrepreneurs wat op straathoeke goedere verkoop, bouwerkers wat hul dienste by padkante aanbied, aflewerings- en ritdiensbestuurders in die digitale gig-ekonomie, asook \u2019n wye netwerk van kleinhandelaars, haarkappers, ambagslui en agterkamer-verhuurders. Sommige van hulle werk alleen, ander dra die finansi\u00eble las van hele huishoudings en gemeenskappe. In baie gevalle is hierdie ondernemings ongeregistreer, werk hulle slegs met kontant, en val buite die bereik van die SAID &#8211; maar dit bly wettige en onontbeerlike bronne van inkomste.<\/p><p>Ten spyte van die sigbaarheid van hierdie aktiwiteite in bykans elke township, plattelandse dorpie en informele nedersetting regoor die land, bly Suid-Afrika se informele ekonomie steeds buitengewoon klein in vergelyking met <a href=\"https:\/\/blogs.worldbank.org\/en\/education\/empowering-africas-youth-thrive-digital-economy#:~:text=of%20youth%20engaged%20in%20some,with%20limited%20opportunities%20for%20advancement\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">internasionale standaarde<\/a>. Die informele sektor dra volgens konserwatiewe ramings by tot net minder as 20% van totale indiensneming en sowat 6% van die BBP &#8211; teenoor ongeveer 25% of meer in soortgelyke lande. In Afrika <a href=\"https:\/\/documents1.worldbank.org\/curated\/en\/424011468192529027\/pdf\/Full-report.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">suid van die Sahara<\/a> werk meer as 90% van jongmense informeel. Hier by ons bly baie van hulle egter heeltemal buite die arbeidsmark. Dit is nie omdat Suid-Afrikaanse jeug nie bereid is om te werk nie, maar omdat die omgewing dikwels te onvriendelik is vir klein ondernemings om werklik te floreer. Permitstelsels is moeilik en omslagtig. Infrastruktuur is gebrekkig of glad nie daar nie. Informele handelaars leef in vrees vir wetstoepassing. En finansi\u00eble instellings &#8211; met min uitsonderings &#8211; toon min belangstelling in ongeregistreerde risiko\u2019s.<\/p><p>Ons moet eerlik en nugter wees oor beide die belofte \u00e9n die beperkings van hierdie sektor. Aan die een kant bied die informele ekonomie \u2019n werklike alternatief vir armoede aan duisende werklose jongmense. Toetrede verg min formele opleiding of kapitaal. Die inkomste is onre\u00eblmatig, maar kan soms beduidend wees. Informele huurmarkte &#8211; soos agterplaaskamers &#8211; bring jaarliks miljarde rand in. Gigwerk, insluitend e-hailing en afleweringsdienste, het buigsame inkomstestrome oopgemaak vir jong mense wat dikwels net met \u2019n selfoon werk &#8211; en soms meer verdien as met ander beskikbare werk. Maar aan die ander kant verdien die meeste jongmense in die skadubestaan ver onder die minimumloon. \u2019<a href=\"https:\/\/www.harambee.co.za\/growth-engines-how-youth-employment-can-drive-south-africas-economy\/?utm_source=chatgpt.com\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">n Jong \u201chustler\u201d in die township<\/a> verdien dalk net R700 tot R900 per maand &#8211; skaars genoeg om te oorleef, wat nog te s\u00ea om te spaar, uit te brei of te formaliseer. Sonder kontrakte, voordele, versekering of enige regulatoriese beskerming, bly hulle uitgelewer aan uitbuiting en verlies.<\/p><p>Dis ook belangrik om te erken dat informele werk nie noodwendig \u2019n pad na formele geleenthede beteken nie. Baie jong mense bly vasgevang in randaktiwiteite &#8211; vir jare &#8211; sonder enige werklike vooruitsig op vaste werk of toegang tot krediet. \u2019n Universiteitsgegradueerde wat in die informele sektor werk, is dalk nie ledig nie, maar die gaping tussen haar kwalifikasies en die beskikbare werksgeleenthede wys op die diep strukturele gebreke van ons arbeidsmark. <strong>D\u00edt is die stille las wat ons ekonomie afwaarts trek: \u2019n jong bevolking, gretig om te werk, maar sistematies uitgesluit &#8211; nie net van die formele arbeidsmark nie, maar ook van die ondersteuning wat hulle sou kon help om informeel te slaag.<\/strong><\/p><p><strong>As ons hierdie prentjie werklik wil verander, moet ons ophou om die informele ekonomie as \u2019n probleem te sien &#8211; en dit begin sien vir wat dit ook kan wees: \u2019n platform vir geleenthede.<\/strong> Ons hoef nie die \u201chustle\u201d te romantiseer nie, maar ons m\u00f3\u00e9t dit erken en legitimeer. Dit beteken ons moet die regte toestande skep sodat informele besighede kan groei, kan formaliseer wanneer hulle gereed is, en op \u2019n betekenisvolle manier tot die nasionale ekonomie kan bydra. Dit vereis \u2019n verandering in munisipale beleid, innoverende finansi\u00eble oplossings en \u2019n doelgerigte belegging in jeugondernemings.<br \/><br \/><\/p><p><strong><em>WAT KAN GEDOEN WORD?<\/em><\/strong><\/p><p><strong>Skep \u2019n Bemagtigende Munisipale Omgewing<\/strong><br \/>Plaaslike regering moet dit makliker maak om \u2019n mikro-onderneming wettig te bedryf. Permitprosesse moet vereenvoudig word, kwotas afgeskaf word, en informele handelaars moet sonder vrees vir teistering of konfiskering van hul goedere kan werk. Munisipaliteite moet nie net straatverkopers verdra nie &#8211; hulle moet aktief ondersteun word. D\u00edt beteken belegging in skoon, veilige en toegeruste handelsplekke, met basiese infrastruktuur soos water, berging, lig en sekuriteit. \u2019n Handelsstalletjie behoort nie \u2019n politieke guns te wees nie &#8211; dit behoort \u2019n reg te wees.<\/p><p><strong>Innoveer Finansi\u00eble Insluiting vir Jongmense<\/strong><br \/>Ons het spesifiek geteikende finansi\u00eble produkte nodig vir jong mense aan die onderpunt van die ekonomie. Mikrolenings van selfs R500 tot R5 000 kan \u2019n groot verskil maak, mits dit saam met behoorlike ondersteuning gegee word. Toelaagbefondsing vir jong entrepreneurs &#8211; soos gesien by die <a href=\"https:\/\/nydawebsite.azurewebsites.net\/Products-Services\/NYDA-Grant-Programme.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">NYDA se jeugtoelaagprogram<\/a> &#8211; moet opgeskaal word en beskerm word teen burokratiese struikelblokke. Finansi\u00eble instellings behoort alternatiewe kredietgraderingsmodelle te toets, byvoorbeeld deur selfoongeskiedenisse of gereelde voorraadinkope as aanduiders van kredietwaardigheid te gebruik. As mobiele data iemand kan help om lugtyd te koop, moet dit hulle ook kan help om toegang tot \u2019n lening te kry.<\/p><p><strong>Benut Digitale Platforms en Vaardighede<\/strong><br \/>Die regering <em>en<\/em> privaatsektor moet dit makliker maak vir jong mense om in te skakel by digitale platforms. E-handelsmarkplekke wat spesifiek ontwerp is vir verkopers in townships en landelike gebiede <a href=\"https:\/\/econ3x3.org\/article\/digital-kasinomics-how-unleash-youth-entrepreneurial-power-township-economy#:~:text=E%2Dcommerce%20is%20similarly%20taking,the%20reality%20of%20township%20economies.\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">wys reeds<\/a> dat informele entrepreneurs, met die regte ondersteuning, nasionale en selfs internasionale markte kan bereik. Opleiding in digitale bemarking, prysbepaling, voorraadbestuur en aflewering moet deel vorm van die basiese vaardigheidsprogram wat by TVET-kolleges en openbare besigheidsbroeikaste aangebied word. Werknemers in die platform-ekonomie &#8211; soos Uber-bestuurders en afleweringsryers &#8211; moet as volwaardige ekonomiese rolspelers erken word, met toegang tot minimum standaarde van billikheid en veiligheid, sonder om innovasie in die proses te smoor.<\/p><p><strong>Herbel\u00ea in Praktiese, Verwaarloosde Ambagte<\/strong><br \/>Ons moet weer ernstig begin bel\u00ea in praktiese vaardighede. Nie net in kodering en robotika nie, maar ook in timmerwerk, loodgieterswerk, bakwerk, herstelwerk en kleinskaalse vervaardiging. Hierdie ambagte is nie uitgedien nie &#8211; hulle is bloot onderbedien. In \u2019n land met \u2019n behuisingstekort, gereelde kragonderbrekings en swak sanitasie is daar \u2019n duidelike behoefte aan ambagswerk. Wat egter ontbreek, is ondersteuning: gereedskap, opleiding en mentorskap. Programme wat basiese toerusting op \u2019n huur-tot-eiendom-basis beskikbaar stel, saam met vaardigheidsontwikkeling, toon reeds positiewe resultate. \u2019n Jong afleweringsryer wat met R700 per maand begin, kan binne \u2019n jaar R7 000 verdien &#8211; mits hy of sy die regte ondersteuning en struktuur ontvang.<\/p><p><strong>Bou Vrywillige We\u00eb na Formalisering<\/strong><br \/>Ons moet laerisiko-roetes na formalisering skep. Nie elke informele besigheid wil of hoef onmiddellik te registreer nie. Maar vir di\u00e9 wat wel wil, moet daar oorgangsaanmoediging wees: belastingvrystellings, gratis hulp met registrasie, en toegang tot praktiese hulpmiddels vir nakoming. D\u00edt sal nie net die belastingbasis verbreed nie, maar ook werksgeleenthede skep wat beter beskerm is en makliker gefinansier kan word. Beleidsmakers moet strafmaatre\u00ebls vermy &#8211; die doel is immers nie om informele ondernemings af te sluit nie, maar om hulle te help groei.<\/p><p><strong>Laat Beleid die Data Volg<\/strong><br \/>Beleid moet gebaseer wees op data. Stats SA het goeie vordering gemaak met sy <a href=\"https:\/\/www.statssa.gov.za\/?p=18255#:~:text=Statistics%20South%20Africa%20conducted%20a,had%20not%20completed%20matric\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">SESE-opnames<\/a>, maar ons het meer gedetailleerde, intydse inligting nodig oor hoe jong mense hul inkomste op informele maniere verdien, bestee en laat groei. \u2019n Regering kan nie ondersteun wat dit nie behoorlik kan meet nie. Opnames behoort vrae in te sluit oor byverdienste, gigwerk en ongeregistreerde transaksies. Dit sal nie net beleid verbeter nie, maar ook help om ou foute te vermy.<\/p><p><strong>Hersien Toelaes as \u2019n Springplank, Nie \u2019n Plafon<\/strong><br \/>Ons moet die verhouding tussen toelaes en entrepreneurskap nuut bedink. Suid-Afrika se maatskaplike toelaestelsel het massahonger voorkom en moet onwrikbaar beskerm word. Maar toelaes moet nie die plafon wees van wat jongmense kan bereik nie &#8211; dit behoort \u2019n beginpunt te wees. Waar moontlik, moet begunstigdes die keuse h\u00ea om passiewe steun in ondernemingskapitaal om te skakel &#8211; hetsy deur gepaarde spaargeld, aanvangspakkette vir klein sake, of werktoelaes wat gekoppel is aan dienslewering en plaaslike ontwikkeling. Dit gaan nie oor voorwaardes nie &#8211; dit gaan oor die moontlikheid van keuses.<\/p><p><strong>Ondersteun Ook die Verbruiker<\/strong><br \/>Terwyl ons die informele werksmark versterk, moet ons nie die beskerming van verbruikers en kli\u00ebnte nalaat nie. Gesondheids- en veiligheidsmaatre\u00ebls, produkbetroubaarheid en basiese aanspreeklikheid moet proporsioneel uitgebrei word &#8211; veral in sektore soos voedseldienste, kinderversorging en huisherstel. Die bemagtiging van informele werkers en die beskerming van die publiek moet gelyk tred hou.<\/p><p><strong>Daar is geen enkele oplossing wat jeugwerkloosheid sal oplos nie. Maar om die informele sektor te ignoreer, sou \u2019n ernstige fout wees. Miljoene jong Suid-Afrikaners is reeds aan die werk. Hulle verkoop, herstel, bou, lewer af en onderneem &#8211; sonder subsidies, sonder beskerming en dikwels sonder erkenning. Die minste wat ons kan doen, is om hulle halfpad te ontmoet.<\/strong><\/p><p>Die FW de Klerk Stigting glo dat ekonomiese waardigheid begin by die vryheid om te werk, te handel en \u2019n lewe uit eie inspanning op te bou. <a href=\"https:\/\/www.justice.gov.za\/constitution\/SAConstitution-web-eng.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Artikel 22 van die Grondwet erken reeds hierdie reg.<\/a> Ons moet ophou om die informele ekonomie as \u2019n tydelike ompad vanaf formele indiensneming te sien, en dit begin erken as \u2019n strukturele werklikheid van ons samelewing. Met die regte hervormings kan dit van \u2019n laaste uitweg omskep word in \u2019n ware lanseerplatform.<\/p><p>As ons werklik werkloosheid wil verminder, die belastingbasis verbreed en waardigheid aan jongmense regoor die land wil herstel, moet ons begin daar waar hulle reeds aktief is: in die strate, op die markpleine, in die agterplase en op die apps. Die sogenaamde skadu-ekonomie is nie \u2019n bedreiging nie &#8211; dit is \u2019n onontginde geleentheid. En dit is tyd dat ons dit as sodanig begin hanteer.<\/p><p>Want werk &#8211; hetsy formeel of informeel &#8211; gaan nie net oor inkomste nie. Dit gaan oor waardigheid, oor doel en oor behoort. Dit gee mense \u2019n gevoel van waarde, bydrae en rigting. Dit verbind individue met hul gemeenskappe en bevestig hul plek in die samelewing. En wanneer ons daardie potensiaal ontsluit, doen ons meer as om die ekonomie te laat groei &#8211; ons herstel die siel van die nasie en gee gestalte aan die fundamentele grondwetlike belofte van \u2019n lewe in vryheid en waardigheid.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0fd42bd elementor-widget elementor-widget-spacer\" data-id=\"0fd42bd\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"spacer.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-spacer\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-spacer-inner\"><\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ismail Joosub erken dat amptelike arbeidsstatistieke kritieke aspekte van jeugwerkloosheid kan oor die hoof sien, veral binne die informele ekonomie, en dat beide die private en openbare sektore aandag aan hierdie geleentheid moet gee.<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":33104,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2063],"tags":[2535,160,3167,3168,2027,2552,3013],"class_list":["post-33109","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fw-de-klerk-fondasie","tag-ekonomie","tag-grondwet","tag-informele-ekonomie","tag-informele-sektor","tag-jeugwerkloosheid","tag-plaaslike-regering","tag-reg-op-waardigheid"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.2 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>DIE SKADU-EKONOMIE IS NIE &#039;N BEDREIGING NIE - DIT IS &#039;N ONBENUTTE GELEENTHEID - FW de Klerk Foundation<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ismail Joosub erken dat amptelike arbeidsstatistieke kritieke aspekte van jeugwerkloosheid kan oor die hoof sien, veral binne die informele ekonomie, en dat beide die private en openbare sektore aandag aan hierdie geleentheid moet gee.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"DIE SKADU-EKONOMIE IS NIE &#039;N BEDREIGING NIE - DIT IS &#039;N ONBENUTTE GELEENTHEID - FW de Klerk Foundation\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ismail Joosub erken dat amptelike arbeidsstatistieke kritieke aspekte van jeugwerkloosheid kan oor die hoof sien, veral binne die informele ekonomie, en dat beide die private en openbare sektore aandag aan hierdie geleentheid moet gee.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FW de Klerk Foundation\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-07-03T07:49:52+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-07-03T11:48:44+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/3-1-1024x576.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"576\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Abigail Baker\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Abigail Baker\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/\"},\"author\":{\"name\":\"Abigail Baker\",\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#\/schema\/person\/a0dd416bbbcdadae0ddd242c471d44c6\"},\"headline\":\"DIE SKADU-EKONOMIE IS NIE &#8216;N BEDREIGING NIE &#8211; DIT IS &#8216;N ONBENUTTE GELEENTHEID\",\"datePublished\":\"2025-07-03T07:49:52+00:00\",\"dateModified\":\"2025-07-03T11:48:44+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/\"},\"wordCount\":1834,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/3-1.png\",\"keywords\":[\"Ekonomie\",\"Grondwet\",\"Informele Ekonomie\",\"Informele Sektor\",\"Jeugwerkloosheid\",\"Plaaslike Regering\",\"Reg op waardigheid\"],\"articleSection\":[\"FW de Klerk Fondasie\"],\"inLanguage\":\"en-ZA\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/\",\"url\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/\",\"name\":\"DIE SKADU-EKONOMIE IS NIE 'N BEDREIGING NIE - DIT IS 'N ONBENUTTE GELEENTHEID - FW de Klerk Foundation\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/3-1.png\",\"datePublished\":\"2025-07-03T07:49:52+00:00\",\"dateModified\":\"2025-07-03T11:48:44+00:00\",\"description\":\"Ismail Joosub erken dat amptelike arbeidsstatistieke kritieke aspekte van jeugwerkloosheid kan oor die hoof sien, veral binne die informele ekonomie, en dat beide die private en openbare sektore aandag aan hierdie geleentheid moet gee.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-ZA\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-ZA\",\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/3-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/3-1.png\",\"width\":1920,\"height\":1080},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"FW de Klerk Fondasie\",\"item\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/kategorie\/fw-de-klerk-fondasie\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"DIE SKADU-EKONOMIE IS NIE &#8216;N BEDREIGING NIE &#8211; DIT IS &#8216;N ONBENUTTE GELEENTHEID\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/\",\"name\":\"FW de Klerk Foundation\",\"description\":\"Defend and Promote the Constitution of South Africa\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-ZA\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#organization\",\"name\":\"FW de Klerk Foundation\",\"url\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-ZA\",\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/fw-de-klerk-foundation-2.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/fw-de-klerk-foundation-2.png\",\"width\":800,\"height\":1018,\"caption\":\"FW de Klerk Foundation\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#\/schema\/person\/a0dd416bbbcdadae0ddd242c471d44c6\",\"name\":\"Abigail Baker\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"DIE SKADU-EKONOMIE IS NIE 'N BEDREIGING NIE - DIT IS 'N ONBENUTTE GELEENTHEID - FW de Klerk Foundation","description":"Ismail Joosub erken dat amptelike arbeidsstatistieke kritieke aspekte van jeugwerkloosheid kan oor die hoof sien, veral binne die informele ekonomie, en dat beide die private en openbare sektore aandag aan hierdie geleentheid moet gee.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"DIE SKADU-EKONOMIE IS NIE 'N BEDREIGING NIE - DIT IS 'N ONBENUTTE GELEENTHEID - FW de Klerk Foundation","og_description":"Ismail Joosub erken dat amptelike arbeidsstatistieke kritieke aspekte van jeugwerkloosheid kan oor die hoof sien, veral binne die informele ekonomie, en dat beide die private en openbare sektore aandag aan hierdie geleentheid moet gee.","og_url":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/","og_site_name":"FW de Klerk Foundation","article_published_time":"2025-07-03T07:49:52+00:00","article_modified_time":"2025-07-03T11:48:44+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":576,"url":"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/3-1-1024x576.png","type":"image\/png"}],"author":"Abigail Baker","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Abigail Baker","Est. reading time":"9 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/"},"author":{"name":"Abigail Baker","@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#\/schema\/person\/a0dd416bbbcdadae0ddd242c471d44c6"},"headline":"DIE SKADU-EKONOMIE IS NIE &#8216;N BEDREIGING NIE &#8211; DIT IS &#8216;N ONBENUTTE GELEENTHEID","datePublished":"2025-07-03T07:49:52+00:00","dateModified":"2025-07-03T11:48:44+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/"},"wordCount":1834,"publisher":{"@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/3-1.png","keywords":["Ekonomie","Grondwet","Informele Ekonomie","Informele Sektor","Jeugwerkloosheid","Plaaslike Regering","Reg op waardigheid"],"articleSection":["FW de Klerk Fondasie"],"inLanguage":"en-ZA"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/","url":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/","name":"DIE SKADU-EKONOMIE IS NIE 'N BEDREIGING NIE - DIT IS 'N ONBENUTTE GELEENTHEID - FW de Klerk Foundation","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/3-1.png","datePublished":"2025-07-03T07:49:52+00:00","dateModified":"2025-07-03T11:48:44+00:00","description":"Ismail Joosub erken dat amptelike arbeidsstatistieke kritieke aspekte van jeugwerkloosheid kan oor die hoof sien, veral binne die informele ekonomie, en dat beide die private en openbare sektore aandag aan hierdie geleentheid moet gee.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-ZA","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-ZA","@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#primaryimage","url":"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/3-1.png","contentUrl":"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/3-1.png","width":1920,"height":1080},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/die-skadu-ekonomie-is-nie-n-bedreiging-nie-dit-is-n-onbenutte-geleentheid\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"FW de Klerk Fondasie","item":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/kategorie\/fw-de-klerk-fondasie\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"DIE SKADU-EKONOMIE IS NIE &#8216;N BEDREIGING NIE &#8211; DIT IS &#8216;N ONBENUTTE GELEENTHEID"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#website","url":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/","name":"FW de Klerk Foundation","description":"Defend and Promote the Constitution of South Africa","publisher":{"@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-ZA"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#organization","name":"FW de Klerk Foundation","url":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-ZA","@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/fw-de-klerk-foundation-2.png","contentUrl":"https:\/\/fwdeklerk.org\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/fw-de-klerk-foundation-2.png","width":800,"height":1018,"caption":"FW de Klerk Foundation"},"image":{"@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/#\/schema\/person\/a0dd416bbbcdadae0ddd242c471d44c6","name":"Abigail Baker"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33109","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33109"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33109\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":33165,"href":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33109\/revisions\/33165"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33104"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33109"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33109"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33109"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}