{"id":31691,"date":"2025-05-08T10:32:08","date_gmt":"2025-05-08T08:32:08","guid":{"rendered":"https:\/\/fwdeklerk.org\/?p=31691"},"modified":"2025-05-08T10:37:42","modified_gmt":"2025-05-08T08:37:42","slug":"n-kantoor-vir-begrotingsverantwoordelikheid-doen-die-parlementere-begrotingskantoor-werklik-genoeg","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fwdeklerk.org\/af\/n-kantoor-vir-begrotingsverantwoordelikheid-doen-die-parlementere-begrotingskantoor-werklik-genoeg\/","title":{"rendered":"‘N KANTOOR VIR BEGROTINGSVERANTWOORDELIKHEID: DOEN DIE PARLEMENT\u00caRE BEGROTINGSKANTOOR WERKLIK GENOEG?"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Ondersteun die werk van die FW de Klerk Stigting<\/strong><\/p>

Vir meer inligting oor skenkings kontak info@fwdeklerk.org<\/a> of skandeer die QR-kode hieronder.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tRead this article in English<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

'N KANTOOR VIR BEGROTINGSVERANTWOORDELIKHEID: DOEN DIE PARLEMENT\u00caRE BEGROTINGSKANTOOR WERKLIK GENOEG?<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Uitgereik deur Ismail Joosub namens die FW de Klerk Stigting op 08\/05\/2025<\/em><\/p>

\u00a0<\/p>

Suid-Afrika se staatsfinansies is in gevaarlike vaarwaters<\/a>.<\/strong> \u2019n Giftige mengsel van politieke dooiepunte, stygende skuldvlakke en chroniese wanbestuur het die nasionale begrotingsproses toenemend onbestendig gemaak. Terwyl die Parlement voorberei om op 21 Mei 2025 \u2019n hersiene nasionale begroting<\/a> te ontvang, was die risiko\u2019s selde ho\u00ebr. Suid-Afrikaners het maande van onsekerheid deurstaan \u2013 n\u00e1 \u2019n mislukte voorstel om die BTW te verhoog<\/a>, toenemende skulddienskoste en n\u00f3g \u2019n jaar van eskalerende onre\u00eblmatige besteding. Met dalende vertroue in die vermo\u00eb van sowel die uitvoerende gesag as die Parlement om duidelike fiskale leiding te bied, is dit tyd om te vra: Moet Suid-Afrika nie dalk \u2019n Kantoor vir Begrotingsverantwoordelikheid vestig nie?<\/strong><\/p>

Onlangse gebeure<\/a> wys duidelik in di\u00e9 rigting. Die begrotingsvoorstel van Februarie 2025<\/a> \u2013 wat deur interne geskille<\/a> binne die Regering van Nasionale Eenheid (\u201cRNE\u201d) ontspoor is \u2013 het die strukturele gebreke in ons fiskale raamwerk ontbloot. Die voorgestelde verhoging van BTW van 15% tot 17% is met hewige teenstand van koalisievennote soos die Demokratiese Alliansie begroet, wat gewaarsku het teen die onbillike impak daarvan op arm huishoudings. Hierdie vasstelling het die indiening van die begroting vertraag en skokgolwe deur die finansi\u00eble markte gestuur. \u2019n Hersiene voorstel het gevolg<\/a>, wat aanvanklik \u2019n geleidelike verhoging van 0,5% in BTW behou het en inflasie-aansuiwerings aan belastingdrempels laat vaar het. Maar selfs hierdie kompromie is uiteindelik teruggetrek na \u2019n kombinasie van regsaksie<\/a> teen die Minister van Finansies en toenemende druk<\/a> van verskeie koalisie- en opposisiepartye. Die aanhoudende onsekerheid het die ekonomie blootgestel, met skulddienskoste<\/a> wat tot R389,6 miljard gestyg het en openbare skuld wat na verwagting<\/a> teen 2026 \u2019n hoogtepunt van 76,2% van die BBP sal bereik.<\/p>

Intussen gaan die patroon van vermorsing steeds ongehinderd voort<\/strong>. In die afgelope boekjaar alleen is R49,5 miljard se onre\u00eblmatige besteding aangeteken<\/a> \u2013 byna dubbel di\u00e9 van die vorige jaar. Sleutel-staatsentiteite soos Eskom en Transnet bly afhanklik van reuse-reddingsboeie. Ekonomiese groei bly traag, vas onder 1%, en inkomstetekorte bedreig die volhoubaarheid van noodsaaklike staatsdienste. Hierdie omstandighede vereis nie net beleidsvernuwing nie, maar ook institusionele innovasie.<\/strong><\/p>

Die Parlement\u00eare Begrotingskantoor van Suid-Afrika<\/a> (\u201cPBK\u201d), wat in 2013 ingevolge die Wet op Wysiging van Geldrekeninge van 2009<\/a> tot stand gebring is, is gestig om die Parlement se fiskale toesigmandaat te ondersteun. Die kantoor lewer tegniese ontledings aan LP\u2019s, berei oorsigte oor begrotingsake voor en help met die ontleding van inkomste- en bestedingstendense. Tog bly die impak daarvan beperk<\/strong>. Beperkte hulpbronne, \u2019n gebrek aan publieke sigbaarheid en noue administratiewe bande met die Parlement het sy vermo\u00eb om gesaghebbende en onafhanklike fiskale ontleding te bied, ernstig belemmer.<\/p>

Hoewel die PBK se verslae waardevol is, word dit selde deur die publiek of media raakgesien. Die Parlement se saamgeperste begrotingstydraamwerk beteken boonop dat hierdie ontledings dikwels te laat kom om wesenlike invloed op besluite te h\u00ea.<\/u><\/strong> Verder het die PBK geen mag om begrotings te sertifiseer of staatsdepartemente te dwing om data te verskaf nie. Dit bly uiteindelik \u2019n ondersteuningsmeganisme vir LP\u2019s \u2013 nie \u2019n onafhanklike fiskale waghond nie.<\/p>

Vergelyk dit met die Verenigde Koninkryk se <\/a>Office for Budget Responsibility<\/em><\/a> (\u201cOBR\u201d), wat wyd beskou word as die goue standaard vir onafhanklike fiskale toesig. Die OBR is in 2010 gestig en in 2011 wetlik veranker. Dit stel amptelike ekonomiese vooruitskattings op, beoordeel die regering se nakoming van fiskale re\u00ebls en evalueer langtermynrisiko\u2019s vir fiskale volhoubaarheid. Kritiek belangrik is dat Britse wetgewing die regering verplig om sy begroting op die OBR se vooruitskattings te baseer, \u00f3f om enige afwyking op \u2018n deursigtige grondslag te verduidelik.<\/p>

Anders as Suid-Afrika se PBK, is die OBR institusioneel onafhanklik<\/strong>. Sy leierskap word aangestel met toesig van alle politieke partye, sy verslae is bedoel vir openbare beoordeling, en sy bestaan verhoed dat regerings hul eie fiskale aannames manipuleer. Met verloop van tyd het die OBR \u2019n bron van geloofwaardigheid vir openbare en beleggersvertroue geword.<\/p>

Suid-Afrika het dringend \u2019n soortgelyke instelling nodig. Gelukkig bied ons Grondwet reeds die nodige grondslag.<\/u><\/strong> Artikel 215<\/a> vereis dat die begrotingsproses deursigtigheid, aanspreeklikheid en doeltreffende finansi\u00eble bestuur bevorder. Artikel 216 bepaal dat daar eenvormige norme vir finansi\u00eble bestuur moet wees. Die Wet op Openbare Finansi\u00eble Bestuur van 1999<\/a> (\u201cWOFB\u201d) versterk hierdie grondwetlike beginsels deur staatsinstellings te verplig om openbare fondse met sorg en verantwoordelikheid te bestuur.<\/p>

Boonop het die Parlement \u2019n duidelike plig ingevolge artikels 55 en 77 van die Grondwet<\/a> om toesig te hou oor die nasionale begrotingsproses. Die Wet op Wysiging van Geldrekeninge van 2009<\/a> het aan die Parlement die mag verleen om fiskale voorstelle aan te pas. Maar die afgelope dekade het gewys dat, sonder \u2019n onafhanklike instelling wat die ekonomiese aannames agter hierdie voorstelle ondersoek, die Parlement se bevoegdhede in die praktyk aan bande gel\u00ea word.<\/p>

\u2019n Kantoor vir Begrotingsverantwoordelikheid \u2013 indien dit behoorlik ontwerp is \u2013 kan hierdie leemte effektief vul. Dit moet as \u2019n statut\u00eare liggaam tot stand kom, onafhanklik van sowel die Parlement as die uitvoerende gesag, met \u2019n mandaat om die volgende te doen:<\/a><\/p>