Op die vooraand van die FW de Klerk Stigting se 20ste herdenking het die Stigting se Raad van Trustees ‘n aantal belangrike besluite geneem. Dit is om te verseker dat die Stigting steeds ‘n belangrike rol in die toekoms speel om die Grondwet te ondersteun, positiewe inter-gemeenskapsverhoudinge te bevorder en FW de Klerk se nalatenskap te herdenk.

Die Stigting het besluit om sy eie kantore te bekom, waar hy ‘n FW de Klerk Dokumentasie-sentrum sal vestig. Een van die kerndoeleindes van die Sentrum sal wees om Suid-Afrika se historiese grondwetlike transformasieproses tussen 1990 en 1996 te herdenk, asook die rol wat Suid-Afrikaners van alle politieke partye in hierdie proses gespeel het. Die Raad glo saam met baie ander in Suid-Afrika en regoor die wêreld dat dit een van Suid-Afrika se grootste prestasies was.

Die FW de Klerk Stigting is weereens baie bekommerd oor die bevindinge betreffende haatspraak wat die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie (SAMRK) gemaak het oor sekere stellings wat deur mnr Malema en ander lede van die EVV gemaak is. Dit sluit in die Stigting se aanvanklike klagte teen mnr Malema in November 2016, waarin hy verklaar het: “… Ons doen nie ‘n beroep om die slagting van wit mense nie, ten minste nie vir nou nie.” Dit is op onverklaarbare wyse deur die SAMRK bevind om nie haatspraak te wees ingevolge artikel 10 van die Wet op die Bevordering van Gelykheid en Voorkoming van Onbillike Diskriminasie (die Gelykheidswet) nie. Die SAMRK het bevind dat geen van die ander klagtes haatspraak ingevolge die Gelykheidswet was nie.

Almal het gewaarsku dat die minister van finansies, Tito Titus Mboweni, nie veel speelruimte sal hê om sy begroting vir die komende jaar in die Parlement voor te stel nie. Hy het nie groot getalle rondgegooi nie, maar hy het beslis ‘n impak gemaak. Hy het nie minder nie as drie keer uit die Ou Testament aangehaal, amper asof hy besef het dat hy bonatuurlike magte vir die werk voorlê nodig sou hê.

Soos met die president se staatsrede, is dit nie voldoende om na die getalle en toewysings en verpligtinge te kyk nie. Daar is min verrassings. As ‘n mens egter tussen die lyne lees, kom ‘n ander prentjie na vore.

Kom ons kyk eerstens na die oënskynlike probleme. Die hernuwing van die SAID is eers genoem, aangesien die invordering van inkomste uiters belangrik is.

Dit is aanloklik om President Cyril Ramaphosa se SONA af te maak as net nog ‘n verkiesings   aan die kiesers net ‘n paar maande voor die algemene verkiesing, wat op 8 Mei gaan plaasvind. ‘n Nadere blik is egter geregverdig, aangesien daar is sekere interessante elemente is wat kan dui op ‘n ander benadering en ‘n sterker klem op die behoefte om dit reg te stel wat die afgelope nege jaar verkeerd gegaan het – ‘n glintser van ‘n post-verkiesing- Ramaphosa.

Hy begin deur die klem te lê op groei, vernuwing, die stryd teen korrupsie en die noodsaaklikheid om die waardes van die Grondwet te bevorder om die behoeftes van armes, werkloses, gemarginaliseerde en ontginning aan te spreek.

Die FW de Klerk Stigting sal sy jaarlikste konferensie op 1 Februarie 2019 toewy aan een van die belangrikste uitdagings wat die nasie die hoof moet bied, naamlik ongelykheid. Verkiesingsjare, methul beloftes en banaliteite, het nie hierdie ernstige saak aangespreek nie.  Die Stigting sal hieraan oorweging skenk, maar ook verder gaan en die belangrike vraag vra: “Wat moet gedoen word?”

Ongelykheid in Suid-Afrika is hoog en het oor die afgelope 24 jaar toenemend gestyg. ‘n Verslag van die Wêreldbank in 2018 het die drieledige uitdaging wat die land in die gesig staar gepas opgesom as “hoë armoede, hoë ongelykheid en hoë werkloosheid”. Alhoewel hierdie uitdagings nie vinnig opgelos word nie, is die feit van die saak dat indien ons as ‘n land nie hierdie diepgewortelde probleem effektief aanspreek nie, ons nie ‘n vreedsame, welvarende en harmonieuse samelewing sal wees nie. Daarbenewens is die strewe na gelykheid een van die basiese mandate in ons Grondwet.

Die FW de Klerk Stigting, sy Raad van Trustees en sy personeellede wil al ons intekenare en ondersteuners ‘n voorspoedige en vervullende 2019 toewens. Ons hoop dat u gelukkig en geseën sal word in u professionele en persoonlike lewens.

2019 is besig om in ‘n besonders interessante jaar te ontwikkel, en soos gewoonlik sal Suid-Afrikaners nie verveeld wees nie! Sekere geleenthede op die nasionale kalender, asook die Stigting se eie kalender, maak van 2019 ‘n spesiale jaar.

In Junie vier die Stigting sy 20ste bestaansjaar met ‘n spesiale geleentheid wat hierdie mylpaal sal aandui. Meer besonderhede sal later vrygestel word, maar dit beloof om uitsonderlik te wees. Die missie van die Stigting – om die Grondwet te bevorder en te beskerm – bly van kardinale belang.

Die FW de Klerk Stigting kondig hiermee die vertrek aan van me Phephelaphi Dube van haar pos as Direkteur van die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR), vanaf Desember 2018. Me Dube gaan ‘n akademiese loopbaan navolg. Die Stigting is dankbaar vir die uitstekende werk wat me Dube vir die Sentrum en die Stigting oor die afgelope vyf jaar gedoen het. Ons wil me Dube graag voorspoed toewens met haar toekomstige loopbaan, en ons is seker dat sy ‘n baie positiewe bydrae in haar nuwe rol sal maak. Die Stigting sal in 2019 ‘n aankondiging maak oor die advertensie vir ‘n nuwe Direkteur om die tradisie wat Phephelaphi en haar voorgangers daargestel het, voort te sit.

25 jaar het verbygegaan sedert daardie koue wintersdag in Oslo toe die Nobelvredesprys aan my en Nelson Mandela toegeken is.  

In my aanvaardingstoespraak het ek opgemerk dat vrede ‘n gemoedstemming was:

“Dit is ‘n gemoedstemming waar lande, gemeenskappe, partye en individue poog om hul verskille deur middel van ooreenkomste op te los, deur middel van onderhandeling en kompromie, in plaas van dreigemente, dwang en geweld.”

Ek het gesê dat vrede ook ‘n raamwerk was.

Die verskynsel van beurtkrag hang soos ‘n donker wolk oor die feestyd van 2018. Vir baie mense, regoor die land, mag dit met kerslig gepaardgaan, wat tot die atmosfeer kan bydra, maar wat ongetwyfeld ‘n skadu sal werp op enige moontlike en broodnodige ekonomiese herstel. 

Naïewe Suid-Afrikaners het geglo dat Eskom, met ‘n nuwe President, ‘n nuwe Minister van Openbare Ondernemings en ‘n nuwe Eskom-raad, optimaal sou funksioneer, en dat beurtkrag iets van die verlede en verby was. Die feit dat korrupsie en wanbestuur ‘n negatiewe uitwerking gehad het, kan nie maklik omgekeer word nie. Daarbenewens kan onbekwame, onervare en korrupte amptenare (bewys deur die ontwerpersfoute by Medupi en Kusile) nie sonder behoorlike prosesse afgedank word nie, wat uiters ironies is gegewe die skade wat hulle aangerig het. Dit is dus belangrik om te verklaar dat die huidige beurtkrag – met swak verskonings van Eskom oor die gebrek aan kapasiteit en nodige instandhouding, asook uraan wat buite laat staan is en nat geword het – is ‘n kopseer uit die Zupta-era. So ook die feit dat Eskom diep in ‘n finansiële krisis is en voortdurend van reddingsboeie van die staat afhanklik is.