Op 6 Desember 2019 het die ad hoc-komitee van die Parlement die Agtiende Wysigingswetsontwerp op die Grondwet (wysigingswetsontwerp) vir openbare kommentaar gepubliseer. Ingevolge die Kennisgewing van die Parlement het die publiek tot 31 Januarie 2020 om skriftelike voorleggings oor die voorgestelde wetsontwerp voor te lê.

Die ad hoc-komitee het die opdrag om die wysiging van artikel 25 van die Grondwet – die eiendomsklousule – op te stel om “eksplisiet dit wat implisiet in die Grondwet is, ten opsigte van onteiening van grond sonder vergoeding, as ‘n wettige opsie vir grondhervorming daar te stel”.

Die Stigting is bekommerd oor die feit dat so ‘n krities belangrike Wysigingswetsontwerp gedurende die feestyd vir openbare kommentaar gepubliseer word. Dit blyk dat hierdie kommer spesifiek tydens ‘n vergadering van die ad hoc-komitee op 3 Desember 2019 bespreek is, maar die regsdienste van die Parlement het die komitee ingelig dat ‘n soortgelyke proses in die verlede met wetsontwerpe gevolg is. Die wysigingswetsontwerp sal blykbaar in Desember aan die Huis van Tradisionele Leiers en provinsiale wetgewers gestuur word, en sal ook vroeg in Januarie 2020 weer in ‘n nasionale koerant gepubliseer word.

Op 29 November 2019 het die FW de Klerk Stigting (die Stigting) ‘n skriftelike voorlegging oor die Wetsontwerp op Nasionale Gesondheidsversekering [B11-2019] (NGV-wetsontwerp) aan die Portefeuljekomitee vir Gesondheid voorgelê. Die NGV-wetsontwerp beoog die instelling van die NGV-fonds – ‘n gesondheidsfinansieringstelsel wat dien as die “enkele koper en betaler van gesondheidsorgdienste” – om Universele Gesondheidsdekking (UGD) te verwesenlik en om uitvoering te gee aan die Staat se grondwetlike plig om toegang te verleen tot gesondheidsorgdienste.

Die Stigting ondersteun onomwonde die strewe na UGD – wat deur die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) gekenmerk word as om alle mense toegang te verleen tot gesondheidsdienste van voldoende gehalte, sonder om finansieël swaar te kry. Die Stigting glo egter nie dat die voorgestelde NGV die enigste manier is om hierdie edele doelwit vir Suid-Afrika te bereik nie.

Vanjaar sluit die personeel van die FW de Klerk-stigting en die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR) weer by die res van die wêreld aan om die lewe en nalatenskap van die voormalige president Nelson Mandela te vier.

Die Stigting deel Madiba se visie om maatskaplike geregtigheid en vryheid vir almal te versprei, en verwelkom die geleentheid om deel te wees van ‘n Mandela-dag – nou in sy tiende jaar.

Die FW de Klerk Stigting, wat die nuwe Mandela-dag se strategie se primêre fokus op samewerkingsvennootskappe weerspieël, werk saam met verskeie waardige organisasies deur middel van sy jarelange Support for Charities-program. Hierdie organisasies sluit in Outisme Wes-Kaap, Vriende van Vista Nova, Innovation for the Blind, Iris House Children’s Hospice, die Nasionale Instituut vir die Dowes (NID), Salesian Life Choices en die Woodside Special Care Centre. Almal is daartoe verbind om daagliks ‘n verskil te maak in die lewens van persone met gestremdhede en minderbevoorregte jeugdiges. Danksy die vrygewigheid van sy finansieringsvennote, die Nedbank South African Charity Golf Day en die Maurice Hatter-stigting, kan die FW de Klerk Stigting bydra tot ‘n positiewe verandering in die lewens van honderde Suid-Afrikaners.

Die FW de Klerk Stigting het dikwels uitgespreek dat die keuse wat die ANC – en dus Suid-Afrika – die hoof moet bied, tussen die rasse-ideologie van die Nasionale Demokratiese Revolusie (NDR) aan die een kant en die veel meer pragmatiese benadering van die Nasionale Ontwikkelingsplan (NOP) aan die ander kant is. Vir ons was die belangrikste elemente in President Ramaphosa se SONA-toespraak gisteraand:

• ‘n sterk bevestiging van die NOP en ‘n nuwe vasberadenheid om dit “aan die kern van ons nasionale poging te plaas, om dit lewendig te maak, om dit deel te maak van die geleefde ervaring van die Suid-Afrikaanse volk”;
• ‘n ondubbelsinnige herbevestiging van die Suid-Afrikaanse Reserwebank se grondwetlike rol om die waarde van die rand te beskerm ten einde gebalanseerde en volhoubare groei te bewerkstellig; en
• ‘n kort verwysing na die kernvraag van grondhervorming met ‘n hernude verbintenis tot “versnelde grondhervorming in landelike en stedelike gebiede” en “‘n duidelike eiendomsreg-regime” – asook ‘n aankondiging dat die kabinet binnekort die verslag van die Presidensiële Raadgewende Paneel oor Grondhervorming en Landbou sal oorweeg.
  

Die FW de Klerk Stigting verwelkom die aankondiging van die Kabinet gisteraand deur President Cyril Ramaphosa. In die aanstelling en herstrukturering van die Kabinet het hy ten minste twee beloftes gestand gedoen: ‘n kleiner en doeltreffender Kabinet en die behoefte aan eerlike en doeltreffende lede van die hoogste uitvoerende kantoor in die land – maar indien die addisionele adjunkministers bygereken word, is dit nie ‘n kostebesparing in reële terme nie. Soos verwag, is dit ook nie 100% Ramaphosa eerste keuse-Kabinet nie, maar die voormalige ondersteuners van sy voorganger is min en ver versprei. Die Kabinet (insluitende die Adjunkministers) verteenwoordig ‘n goeie balans van ondervinding en jeugdigheid, met die mees strategiese ministeries wat deur mense beklee word wat nou ooreenstem met die standpunte en rigting betreffende hervorming van die President. Hierdie aanstellings sal veral vertroue vestig, nie net in die markte en by beleggers nie, maar by die meerderheid gewone Suid-Afrikaners.

Die FW de Klerk Stigting wil mnr Cyril Matamela Ramaphosa gelukwens met sy onbestrede verkiesing as President van die Republiek van Suid-Afrika. Ons het in die begin van sy amp as President dikwels gesê dat ons hom sal ondersteun in sy pogings om weer ‘n skoon regering in te stel, staatskaping en korrupsie uit te wis en die ekonomie te vernuwe. Ons het ook gesê dat ons in verband hiermee hom sal dophou.

Ons verwelkom dus sy eerste verklarings na sy verkiesing as President, onder andere dat hy al die mense van Suid-Afrika en nie net die ANC sal dien nie; dat hy (soos Madiba) nie aan die behoeftes van gewone Suid-Afrikaners uit sig sal verloor nie en dat hy opbouend met leiers van opposisiepartye sal saamwerk om oplossings vir ons probleme te vind en te implementeer. Dit is die woorde van ‘n staatsman en staan in sterk kontras met die sienings en optrede van sy voorganger.

Cyril Ramaphosa sal op 22 Mei deur die Nasionale Vergadering as President van demokratiese Suid-Afrika verkies word, en op 25 Mei sal hy ingehuldig geword. Volgens beskikbare inligting en bepanning sal die Kabinet op 27 Mei bekendgemaak word. 

Dit is daarom te vroeg om te spekuleer oor wie presies in die Kabinet sal wees en wie nie. Die lyste wat op die oomblik die rondtes doen, is waarskynlik slegs vlieërs wat deur die verskillende faksies opgestuur word om te sien hoe die wind waai – en dalk die windrigting te beïnvloed. 

Die FW de Klerk Stigting verwelkom mediaberigte dat eThekwini-burgemeester, Zandile Gumede, in die Durbanse Gespesialiseerde Handelshof verskyn het op aanklagte van bedrog en korrupsie met betrekking tot die eThekwini-munisipaliteit. Me Gumede het haarself glo aan die Direktoraat vir Prioriteitsmisdaadondersoeke (die Valke) oorhandig ten einde te vergoed dat sy in hegtenis geneem word, en het in die Hof op die aanklagte verskyn. 

Dit is een van die eerste domino’s wat val betreffende die beweerde plundering van staatsgeld, en alle oë sal nou op die saak wees.

In 2016 het die FW de Klerk Stigting aangesluit by ‘n groep ander Stigtings, gelei deur of gebaseer op die nalatenskap van ikoniese nasionale leiers, onder die vaandel van die Dialooginisiatief deur Nasionale Stigtings (NFDI)*. Die hoofdoel van die NFDI is om ‘n proses van deurlopende dialoog tussen alle Suid-Afrikaners oor ons gemeenskaplike toekoms te lei en te fasiliteer, gegrond op ons gedeelde verbintenis tot ons Grondwet. Dit is in ooreenstemming met die FW de Klerk Stigting se visie en missie om FW de Klerk se presidensiële erfenis te bevorder, onder meer om die Grondwet en die Handves van Regte te ondersteun en te bevorder. Dit sluit in elke Suid-Afrikaner se stemreg.

Die NFDI het gesamentlik besluit dat lede se Stigtings hul individuele stemme oor die komende verkiesing moet ophef en die belangrikheid beklemtoon van alle Suid-Afrikaners om hul stemreg uit te oefen waarom hard geveg is.