Ek het kennis geneem van die heftige reaksie op ons reaksie op die EFF se aanval op my tydens Donderdagaand se Staatsrede.

Ek stem saam met die Desmond en Leah Tutu-stigting dat dit nie die tyd is om te kibbel oor die grade van onaanvaarbaarheid van apartheid nie. Dit was totaal onaanvaarbaar.

Die FW de Klerk Stigting het gevolglik besluit om sy verklaring van 14 Februarie onvoorwaardelik terug te trek en om verskoning te vra vir die verwarring, woede en seer wat dit veroorsaak het.

Teen 27 April 1994, onder my leiding, is die hele wetgewende raamwerk van apartheid ontbind en is die weg gebaan vir die aanvaarding van ons huidige nie-rassige demokratiese Grondwet.

Die internasionale misdaad van apartheid het egter nie verdwyn met die ondergang van apartheid in Suid-Afrika nie. In 1998 is dit opgeneem in die Statuut van Rome, wat die Internasionale Strafhof daargestel het. Kragtens artikel 7(1) word ‘n ‘misdaad teen die mensdom’ omskryf as dade wat “… gepleeg word as deel van ‘n wydverspreide of stelselmatige aanval op enige burgerbevolking, met kennis van die aanval.”

Die vrylating van Nelson Mandela 30 jaar gelede uit die tronk was die eerste belangrike gevolg van die aankondigings wat President FW de Klerk nege dae tevore in die Parlement gemaak het. Soos mnr De Klerk in sy outobiografie opmerk: terwyl hy Nelson Mandela deur die poorte van die Victor Verster-gevangenis sien loop, is hy deur ‘n onontkombare waarheid getref: “…’n onomkeerbare proses is begin en niemand kon presies voorspel hoe dit sou eindig nie.”

Nou, 30 jaar later kan ons ‘n deel van die vraag beantwoord:

• die konstitusionele demokrasie wat FW de Klerk en Nelson Mandela gedurende die daaropvolgende ses jaar die voortou geneem het om te beding, is nog steeds ongeskonde;
• Suid-Afrikaners het weer by die internasionale gemeenskap aangesluit;
• dit het van die albatros van minderheidsoorheersing ontslae geraak;
• alle Suid-Afrikaners geniet nominale gelykheid;
• die nuwe veelrassige middelklas het floreer.
  

Die Raad van Trustees van die FW de Klerk Stigting het die FW de Klerk-welwillendheidstoekenning vir 2020 aan mnr Moeletsi Mbeki toegeken. 

Die FW de Klerk-welwillendheidstoekenning is in 2010 gestig om erkenning te gee aan individue en organisasies wat buitengewone bydraes gelewer het tot die bevordering van welwillendheid tussen Suid-Afrikaners. Vorige wenners sluit in Pieter-Dirk Uys (2012), Studietrust (2013), Patrice Motsepe (2014), Afrika Tikkun (2015), Adv Thuli Madonsela en die Kantoor van die Openbare Beskermer (2016), die afrigter en atleet-span van mev Anna (Ans) Botha en mnr Wayde van Niekerk (2017), en Gift of the Givers (2018).

Die direksie van die FW de Klerk Stigting het besluit om die FW de Klerk-welwillendheidstoekenning in 2020 aan Moeletsi Mbeki toe te ken vir die wyse waarop hy die rasionele middelgrond in Suid-Afrika se nasionale debat deurgaans beklee het. Mnr Mbeki is ‘n sakeman, joernalis, skrywer en politieke en ekonomiese kommentator. Hy is ook die ondervoorsitter van die Suid-Afrikaanse Instituut vir Internasionale Sake.

Die FW de Klerk Stigting neem kennis van die jaarlikse verklaring op 8 Januarie van die Nasionale Uitvoerende Komitee van die ANC, ter herdenking van die organisasie se 108ste verjaardag.

Ons verwelkom die feit dat dit blyk dat die regerende party, tydens die viering van sy verjaardag, tekens van introspeksie toon oor sy “eie foute die afgelope dekade”. Dit sluit in die uitdagings wat ondervind word, die sukkelende ekonomie, onenigheid en faksiegevegte in die organisasie, en ‘n gebrek aan kapasiteit in die staatsdiens en ondernemings in staatsbesit om die mense van Suid-Afrika te dien.

Ons verwelkom ook die regerende party se voorneme om pogings te versterk om staatskaping, korrupsie en onetiese gedrag in eie geledere en in die breër samelewing te beveg; sowel as die belofte om “ons openbare instellings te herstel tot ‘n hoër standaard van aanspreeklikheid en diens”. Ons verwelkom die feit dat die regerende party daartoe verbind is om “toe te sien dat al die nodige ondersteuning aan ons wetstoepassingsagentskappe verleen word, sodat hulle deeglik ondersoek kan doen en effektief kan vervolg sonder vrees of begunstiging”.

Op 6 Desember 2019 het die ad hoc-komitee van die Parlement die Agtiende Wysigingswetsontwerp op die Grondwet (wysigingswetsontwerp) vir openbare kommentaar gepubliseer. Ingevolge die Kennisgewing van die Parlement het die publiek tot 31 Januarie 2020 om skriftelike voorleggings oor die voorgestelde wetsontwerp voor te lê.

Die ad hoc-komitee het die opdrag om die wysiging van artikel 25 van die Grondwet – die eiendomsklousule – op te stel om “eksplisiet dit wat implisiet in die Grondwet is, ten opsigte van onteiening van grond sonder vergoeding, as ‘n wettige opsie vir grondhervorming daar te stel”.

Die Stigting is bekommerd oor die feit dat so ‘n krities belangrike Wysigingswetsontwerp gedurende die feestyd vir openbare kommentaar gepubliseer word. Dit blyk dat hierdie kommer spesifiek tydens ‘n vergadering van die ad hoc-komitee op 3 Desember 2019 bespreek is, maar die regsdienste van die Parlement het die komitee ingelig dat ‘n soortgelyke proses in die verlede met wetsontwerpe gevolg is. Die wysigingswetsontwerp sal blykbaar in Desember aan die Huis van Tradisionele Leiers en provinsiale wetgewers gestuur word, en sal ook vroeg in Januarie 2020 weer in ‘n nasionale koerant gepubliseer word.

Op 29 November 2019 het die FW de Klerk Stigting (die Stigting) ‘n skriftelike voorlegging oor die Wetsontwerp op Nasionale Gesondheidsversekering [B11-2019] (NGV-wetsontwerp) aan die Portefeuljekomitee vir Gesondheid voorgelê. Die NGV-wetsontwerp beoog die instelling van die NGV-fonds – ‘n gesondheidsfinansieringstelsel wat dien as die “enkele koper en betaler van gesondheidsorgdienste” – om Universele Gesondheidsdekking (UGD) te verwesenlik en om uitvoering te gee aan die Staat se grondwetlike plig om toegang te verleen tot gesondheidsorgdienste.

Die Stigting ondersteun onomwonde die strewe na UGD – wat deur die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) gekenmerk word as om alle mense toegang te verleen tot gesondheidsdienste van voldoende gehalte, sonder om finansieël swaar te kry. Die Stigting glo egter nie dat die voorgestelde NGV die enigste manier is om hierdie edele doelwit vir Suid-Afrika te bereik nie.

Vanjaar sluit die personeel van die FW de Klerk-stigting en die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR) weer by die res van die wêreld aan om die lewe en nalatenskap van die voormalige president Nelson Mandela te vier.

Die Stigting deel Madiba se visie om maatskaplike geregtigheid en vryheid vir almal te versprei, en verwelkom die geleentheid om deel te wees van ‘n Mandela-dag – nou in sy tiende jaar.

Die FW de Klerk Stigting, wat die nuwe Mandela-dag se strategie se primêre fokus op samewerkingsvennootskappe weerspieël, werk saam met verskeie waardige organisasies deur middel van sy jarelange Support for Charities-program. Hierdie organisasies sluit in Outisme Wes-Kaap, Vriende van Vista Nova, Innovation for the Blind, Iris House Children’s Hospice, die Nasionale Instituut vir die Dowes (NID), Salesian Life Choices en die Woodside Special Care Centre. Almal is daartoe verbind om daagliks ‘n verskil te maak in die lewens van persone met gestremdhede en minderbevoorregte jeugdiges. Danksy die vrygewigheid van sy finansieringsvennote, die Nedbank South African Charity Golf Day en die Maurice Hatter-stigting, kan die FW de Klerk Stigting bydra tot ‘n positiewe verandering in die lewens van honderde Suid-Afrikaners.

Die FW de Klerk Stigting het dikwels uitgespreek dat die keuse wat die ANC – en dus Suid-Afrika – die hoof moet bied, tussen die rasse-ideologie van die Nasionale Demokratiese Revolusie (NDR) aan die een kant en die veel meer pragmatiese benadering van die Nasionale Ontwikkelingsplan (NOP) aan die ander kant is. Vir ons was die belangrikste elemente in President Ramaphosa se SONA-toespraak gisteraand:

• ‘n sterk bevestiging van die NOP en ‘n nuwe vasberadenheid om dit “aan die kern van ons nasionale poging te plaas, om dit lewendig te maak, om dit deel te maak van die geleefde ervaring van die Suid-Afrikaanse volk”;
• ‘n ondubbelsinnige herbevestiging van die Suid-Afrikaanse Reserwebank se grondwetlike rol om die waarde van die rand te beskerm ten einde gebalanseerde en volhoubare groei te bewerkstellig; en
• ‘n kort verwysing na die kernvraag van grondhervorming met ‘n hernude verbintenis tot “versnelde grondhervorming in landelike en stedelike gebiede” en “‘n duidelike eiendomsreg-regime” – asook ‘n aankondiging dat die kabinet binnekort die verslag van die Presidensiële Raadgewende Paneel oor Grondhervorming en Landbou sal oorweeg.
  

Die FW de Klerk Stigting verwelkom die aankondiging van die Kabinet gisteraand deur President Cyril Ramaphosa. In die aanstelling en herstrukturering van die Kabinet het hy ten minste twee beloftes gestand gedoen: ‘n kleiner en doeltreffender Kabinet en die behoefte aan eerlike en doeltreffende lede van die hoogste uitvoerende kantoor in die land – maar indien die addisionele adjunkministers bygereken word, is dit nie ‘n kostebesparing in reële terme nie. Soos verwag, is dit ook nie 100% Ramaphosa eerste keuse-Kabinet nie, maar die voormalige ondersteuners van sy voorganger is min en ver versprei. Die Kabinet (insluitende die Adjunkministers) verteenwoordig ‘n goeie balans van ondervinding en jeugdigheid, met die mees strategiese ministeries wat deur mense beklee word wat nou ooreenstem met die standpunte en rigting betreffende hervorming van die President. Hierdie aanstellings sal veral vertroue vestig, nie net in die markte en by beleggers nie, maar by die meerderheid gewone Suid-Afrikaners.